ლეონარდე დეკაპრელევიჩის დაბადებიდან 140 წელი
2026 წლის 25 ივლისს შესრულდა გამოჩენილი ქართველი მეცნიერის, გენეტიკოს-სელექციონერის, ბოტანიკოსის, სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა დოქტორის, პროფესორის, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტის, საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიის ერთ-ერთი დამფუძნებლისა და აკადემიკოსის ლეონარდე დეკაპრელევიჩის (1886–1981) დაბადებიდან 140 წელი.
ლეონარდე დეკაპრელევიჩი იმ გამორჩეულ მეცნიერთა შორისაა, რომლებმაც XX საუკუნის ქართული აგრარული მეცნიერების განვითარებაში უდიდესი წვლილი შეიტანეს. მისი სახელი განუყოფლად არის დაკავშირებული გენეტიკის, სელექციის, მემინდვრეობის, თესლწარმოების, კულტურულ მცენარეთა შესწავლისა და განსაკუთრებით — ქართული ხორბლის უნიკალური გენეტიკური რესურსების კვლევის ისტორიასთან.
მისმა მრავალწლიანმა სამეცნიერო მოღვაწეობამ მსოფლიო მეცნიერებას გააცნო ქართული ხორბლის მრავალფეროვნება და კიდევ ერთხელ დაადასტურა საქართველოს განსაკუთრებული მნიშვნელობა ხორბლის წარმოშობისა და კულტურული ფორმების ჩამოყალიბების ისტორიაში.
ლეონარდე დეკაპრელევიჩი დაიბადა 1886 წლის 25 ივლისს თბილისში, რკინიგზელის ოჯახში. მისი წინაპრები მჭიდროდ იყვნენ დაკავშირებული საქართველოსთან. პაპა — ალექსანდრე დეკაპრელევიჩი — სამხედრო სამსახურის შემდეგ საქართველოში დასახლდა, ხოლო დედის მხრიდან ბებია — სალომე ჩიგიანი — წარმოშობით ქართველი იყო.
1912 წელს დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტის საბუნებისმეტყველო-ისტორიული განყოფილება. 1914 წელს მუშაობა დაიწყო თბილისის ბოტანიკური ბაღის სელექციის განყოფილებაში უმცროს სპეციალისტად, ხოლო 1916 წლიდან ამავე განყოფილების გამგე გახდა.
1929–1930 წლებში ლეონარდე დეკაპრელევიჩის დიდი დამსახურებით დაარსდა საქართველოს ცენტრალური სასელექციო სადგური, რომლის პირველი დირექტორიც თავად იყო. ამ დაწესებულებამ მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა საქართველოში სელექციის, ჯიშთა გამოცდისა და სათესლე მეურნეობის მეცნიერული საფუძვლების შექმნაში.
1929 წლიდან იგი საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის ლექტორი იყო, ხოლო 1937–1973 წლებში ხელმძღვანელობდა ამავე ინსტიტუტის გენეტიკა-სელექციის კათედრას. შემდგომ წლებში იგი იყო კათედრის საპატიო გამგე და კონსულტანტი. მისი ხელმძღვანელობით აღიზარდა მეცნიერთა და სპეციალისტთა არაერთი თაობა.
ლეონარდე დეკაპრელევიჩის სამეცნიერო-კვლევითი საქმიანობა უმთავრესად ამიერკავკასიის, განსაკუთრებით კი საქართველოს კულტურული ფლორის შესწავლას ეძღვნებოდა. ნიკოლოზ ვავილოვთან და პეტრე ჟუკოვსკისთან ერთად მან მეცნიერულად დაასაბუთა, რომ საქართველო ხორბლის წარმოშობის ერთ-ერთი მთავარი მსოფლიო კერაა.
მეცნიერის განსაკუთრებული დამსახურებაა ქართული ხორბლის ენდემური სახეობების შესწავლა, მათი ბიოლოგიური და სამეურნეო თავისებურებების აღწერა და საერთაშორისო სამეცნიერო საზოგადოებისთვის მათი უნიკალური მნიშვნელობის გაცნობა. მისმა კვლევებმა მნიშვნელოვანი საფუძველი შექმნა ქართული ხორბლის გენეტიკური რესურსების მსოფლიო მნიშვნელობის აღიარებისთვის.
დეკაპრელევიჩმა დიდი ყურადღება დაუთმო ხალხური სელექციის გამოცდილების შესწავლას და დაასაბუთა მისი მნიშვნელობა კულტურულ მცენარეთა გაუმჯობესების საქმეში. მისი ხელმძღვანელობითა და მონაწილეობით შეიქმნა ხორბლის, სიმინდის, ქერისა და ლობიოს ახალი ჯიშები.
აკადემიკოსი ივანე ჯავახიშვილი თავის ფუნდამენტურ ნაშრომში „საქართველოს ეკონომიკური ისტორია“ არაერთხელ იმოწმებს ლეონარდე დეკაპრელევიჩის მოსაზრებებს საქართველოში გავრცელებული პურეულის, სიმინდის, ლობიოსა და სხვა კულტურული მცენარეების შესახებ, რაც კიდევ ერთხელ ადასტურებს მისი სამეცნიერო ავტორიტეტის მნიშვნელობას.
ლეონარდე დეკაპრელევიჩი იყო საქართველოს აგრარული მეცნიერების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ორგანიზატორი და მეცნიერული სკოლის ჩამომყალიბებელი. იგი საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიის ერთ-ერთი დამფუძნებელი და მისი ნამდვილი წევრი (აკადემიკოსი) იყო. მისი წვლილი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ქართული აგრარული მეცნიერების ინსტიტუციური განვითარების საქმეში.
მეცნიერს მიღებული ჰქონდა რვა საავტორო მოწმობა. 1973 წელს იგი გახდა ნიკოლოზ ვავილოვის სახელობის პრემიის ერთ-ერთი პირველი ლაურეატი. იგი ასევე იყო საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი, დაჯილდოებული ორი ლენინის ორდენით, სხვა სახელმწიფო ჯილდოებითა და მედლებით.
ლეონარდე დეკაპრელევიჩის სამეცნიერო მემკვიდრეობა ასახულია მრავალ მონოგრაფიაში, სამეცნიერო სტატიასა და მეთოდურ ნაშრომში. 1987 წელს გამომცემლობა „მეცნიერებამ“ გამოსცა მისი „ბიობიბლიოგრაფია“, რომელიც პეტრე ნასყიდაშვილის მიერ მომზადებულ მასალებზე დაყრდნობით ასახავს მეცნიერის ცხოვრებას, მოღვაწეობასა და სამეცნიერო პუბლიკაციებს.
დღეს, როდესაც მსოფლიო სულ უფრო მეტად აფასებს ადგილობრივ გენეტიკურ რესურსებს, ბიომრავალფეროვნებასა და სასურსათო უსაფრთხოებას, ლეონარდე დეკაპრელევიჩის სამეცნიერო მემკვიდრეობა განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს. მისმა კვლევებმა ქართული ხორბლის უნიკალური სახეობები მსოფლიო მეცნიერების ყურადღების ცენტრში მოაქცია და საფუძველი ჩაუყარა მათი შემდგომი შესწავლისა და დაცვის საქმეს.
ლეონარდე დეკაპრელევიჩის დაბადებიდან 140 წლის იუბილე კიდევ ერთი შესაძლებლობაა, პატივი მივაგოთ დიდ მეცნიერს, რომელმაც მთელი ცხოვრება მიუძღვნა ქართული მეცნიერების, სოფლის მეურნეობისა და ეროვნული გენეტიკური საგანძურის შესწავლას. მისი სახელი სამუდამოდ დარჩება ქართული აგრარული მეცნიერების ისტორიაში, როგორც დიდი მკვლევრის, სელექციონერის, პედაგოგისა და სამშობლოს ერთგული მოამაგის.