უმაღლესი საგანმანათლებლო და სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულებებისა და ფიზიკური პირების სამეცნიერო საქმიანობის 2025 წლის წლიური ანგარიშების შეფასების შედეგები

საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის შესახებ კანონის მე-16¹ მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, „საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემია (სსმმა) იხილავს და აფასებს აგრარული პროფილის სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულებების (მათი სამართლებრივი ფორმის მიუხედავად) საქმიანობის ამსახველ წლიურ ანგარიშებსა და დასრულებულ სამეცნიერო-კვლევით სამუშაოებს, რისთვისაც უფლებამოსილია ამ ორგანიზაციებისაგან თავისი კომპეტენციის ფარგლებში გამოითხოვოს დამატებითი საჭირო ინფორმაცია და შეფასებები აცნობოს ამავე ორგანიზაციებს, ხოლო სათანადო რეკომენდაციები – დაინტერესებულ სამთავრობო უწყებებს“.

წინა წლებში აკადემიის მიერ უმაღლესი საგანმანათლებლო და სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულებების სამეცნიერო საქმიანობის წლიური ანგარიშების შეფასება, უფრო სწორად კი რეცენზირება, ტარდებოდა მხოლოდ ხარისხობრივად.

აკადემიის პეზიდიუმის 2025 წლის 27 თებერვლის # 2 სხდომის დადგენილების საფუძველზე ამავე წლის 18 მარტს აკადემიის პრეზიდენტმა აკადემიკოსმა გივი ჯაფარიძემ დაამტკიცა უმაღლესი საგანმანათლებლო და სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულებების და ფიზიკური პირების სამეცნიერო საქმიანობის წლიური ანგარიშებისა და დასრულებული სამეცნიერო-კვლევითი სამუშაოების შეფასების ჩატარების ახალი დებულება, რომლის თანახმად შეფასება ხორციელდება რაოდენობრივი მაჩვენებლების გამოყენებით. ამ დებულების შესაბამისად სარეცენზიო მასალა ეგზავნება თითოეული სამეცნიერო/სასწავლო ერთეულისათვის გამოყოფილ ორ-ორ შემფასებელს.

ახალი დებულებით ჩატარდა შვიდი უნივერსიტეტის 43 სამეცნიერო/სასწავლო ერთეულის შეფასება. თუ მაქსიმალური განსხვავება ქულებში აღემატებოდა 10-ს, დამატებითი შეფასებისთვის ხდებოდა მესამე შემფასებლის გამოყოფა. ამ ანალიზის ჩასატარებლად, აგრეთვე შემოსული წინადადებებისა და შენიშვნების განსახილველად პრეზიდიუმის სხდომაზე შეიქმნა სამუშაო ჯგუფი შემდეგი შემადგენლობით: აკადემიკოსი ასათიანი რ., აკადემიკოსი დიდებულიძე ა., აკადემიკოსი დოლიძე ლ., აკადემიკოსი ცქიტიშვილი ზ., პროფესორი ბაციკაძე თ. და დოქტორი ეპიტაშვილი თ.

შეფასების ჩატარებაში მონაწილეობდა აკადემიის 17 წევრი, 9 წევრ-კორესპონდენტი და სტიპენდიატი, აგრეთვე აგრარული მიმართულების 24 წამყვანი მეცნიერი და აკადემიის ახალგაზრდა მეცნიერთა და სპეციალისატთა 5 წევრი, რომლებმაც ჯამში შეასრულეს 95 შეფასება.

კვლევით/სასწავლო ერთეულებს შორის პირველი სარეიტინგო ადგილი დაიკავა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის კვების მრეწველობის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის წლიურმა ანგარიშმა (დირექტორი - სსმმა აკადემიკოსი ნუგზარ ბაღათურია), მეორე ადგილზე გავიდა იაკობ გოგებაშვილის სახელობის თელავის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აგრარულ, საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა და ტექნოლოგიების დეპარტამენტის ანგარიში (ხელმძღვანელი - ასოცირებული პროფესორი ირა შილდელაშვილი), ხოლო მესამეზე - საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს სოფლის მეურნეობის სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრის ბიოაგროწარმოების სამსახურის ანგარიში (ხელმძღვანელი - სოფლის მეურნეობის დოქტორი გოჩა წერეთელი).

ყველაზე მაღალი ინდივიდუალური შეფასებები მიიღეს:

1. საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის კვების მრეწველობის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორმა, სმმა აკადემიკოსმა ნუგზარ ბაღათურიამ;

2. იაკობ გოგებაშვილის სახელობის თელავის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასოცირებულმა პროფესორმა ლალი ელანიძემ;

3. საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს სსიპ სოფლის მეურნეობის სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრის უფროსმა სპეციალისტმა კობა ნაცვალაძემ.

            ჩატარებული შეფასების შედეგების საბოლოო განხილვის შემდეგ, 43 სამეცნიერო ერთეულიდან შეფასება „უმაღლესი“ (40 ქულაზე მეტი) ვერ დაიმსახურა ვერცერთმა სამეცნიერო ერთეულმა, შეფასება „კარგი“ (31 ქულიდან 40 ქულამდე) მიიღო სამმა ერთეულმა, შეფასება „დამაკმაყოფილებელი“ (21 ქულიდან 30 ქულამდე) – 31-მა ერთეულმა, ხოლო შეფასება „არადამაკმაყოფილებელი“ (21 ქულაზე ნაკლები) - 9 სამეცნიერო ერთეულმა.

როგორც ყველა ახალ წამოწყებას, შეფასების ჩატარების პროცესში აღინიშნა გარკვეული ხარვეზები და გამოითქვა 15 შენიშვნა და წინადადება, რომელთა აღმოფხვრაზე სამუშაო ჯგუფი აგრძელებს მუშაობას.

     საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიის აგრონომიულ მეცნიერებათა განყოფილებაში უკვე ტრადიციად იქცა 17 ივნისს — გაუდაბნოებასთან და გვალვასთან ბრძოლის საერთაშორისო დღესთან დაკავშირებით — მრგვალი მაგიდისა თუ თემატური სხდომის ჩატარება. არც წლევანდელი წელი ყოფილა გამონაკლისი. გაიმართა მრგვალი მაგიდა, რომელზეც წარმოდგენილი იყო შემდეგი მოხსენებები:

„გაუდაბნოებისა და მიწის დეგრადაციის პრობლემები საქართველოში“ — მომხსენებელი: აგრონომიულ მეცნიერებათა განყოფილების აკადემიკოს-მდივანი, აკადემიკოსი გოგოლა მარგველაშვილი;

„კლიმატის ცვლილება და გაუდაბნოება“ — მომხსენებელი: აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი გიზო გოგიჩაიშვილი.

მრგვალი მაგიდა გახსნა აგრონომიულ მეცნიერებათა განყოფილების აკადემიკოს-მდივანმა, აკადემიკოსმა გოგოლა მარგველაშვილმა. მოკლე მისალმების შემდეგ მან ისაუბრა განსახილველი საკითხის აქტუალურობასა და მნიშვნელობაზე. აღინიშნა, რომ გაეროს გენერალური ასამბლეის მონაცემებით, დედამიწის ხმელეთის ტერიტორიის დაახლოებით მეოთხედი უდაბნოდ გადაქცევის საფრთხის წინაშე დგას, რაც მეტად შემაშფოთებელი და დამაფიქრებელი გარემოებაა.

რაც შეეხება საქართველოს, მიუხედავად იმისა, რომ ქვეყანა უდაბნოს ზონის უშუალო სიახლოვეს არ მდებარეობს, გლობალური დათბობის ფონზე მის აღმოსავლეთ ნაწილში, ცალკეულ რეგიონებში, ხანგრძლივი და სისტემატური გვალვების პირობებში, რეალურად შეიძლება წარმოიშვას ლოკალური გაუდაბნოების საფრთხე. ეს კი მნიშვნელოვან პრობლემად შეიძლება იქცეს ისეთი მცირემიწიანი ქვეყნისთვის, როგორიც საქართველოა, სადაც ერთ სულ მოსახლეზე მხოლოდ 0,14 ჰექტარი სახნავი მიწა მოდის.

მოხსენებაში „გაუდაბნოებისა და მიწის დეგრადაციის პრობლემები საქართველოში“ ქალბატონმა გოგოლა მარგველაშვილმა ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ ამჟამად საქართველოში გაუდაბნოების პროცესს დაახლოებით 3000 კმ² ფართობის მიწები განიცდის, რაც ძირითადად შირაქის, ელდარის, ტარიბანას, ოლესა და სხვა ტერიტორიებს მოიცავს.

მომხსენებლის შეფასებით, აუცილებელია ქმედითი ღონისძიებების გატარება, რათა თავიდან იქნეს აცილებული ის მძიმე შედეგები, რომლებიც ამ პროცესებს თან ახლავს. კერძოდ, საჭიროა სისტემური კვლევებისა და მონიტორინგის განხორციელება, ხოლო შესაბამისი გადაწყვეტილებები მეცნიერულად დასაბუთებულ მონაცემებს უნდა ეფუძნებოდეს. ასევე მნიშვნელოვანია გარემოს დაცვის სფეროში თანამედროვე ტექნოლოგიებისა და ეფექტიანი მეთოდების გამოყენება, კომპეტენტური სახელმწიფო სტრუქტურების, სამეცნიერო ინსტიტუტების, მიწის მესაკუთრეების, ადგილობრივი მოსახლეობისა და სხვა დაინტერესებული მხარეების აქტიური ჩართულობა, აგრეთვე საერთაშორისო თანამშრომლობისა და პარტნიორული ურთიერთობების გაღრმავება.

მომხსენებელი ასევე შეეხო მიწის დეგრადაციის პრობლემას, რომელიც ქვეყანაში გაცილებით ფართომასშტაბიან ხასიათს ატარებს, ვიდრე გაუდაბნოება. ეს თითქმის მთელი საქართველოსთვის ერთ-ერთი ყველაზე მწვავე გარემოსდაცვითი და სასოფლო-სამეურნეო პრობლემაა. დღეისათვის, სხვადასხვა ბუნებრივი ფაქტორისა და ადამიანის საქმიანობის შედეგად, ქვეყნის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწების დაახლოებით 35% დეგრადირებულია.

მიწის დეგრადაციის ძირითადი გამომწვევი ფაქტორებია კლიმატური თავისებურებები, გლობალური დათბობა, გეოდინამიკური პროცესების გააქტიურება, არარაციონალური მიწათსარგებლობა, ტყეების განადგურება და სხვა. აღნიშნულის გათვალისწინებით, აუცილებელია შესაბამისი სახელმწიფო და სამეცნიერო სტრუქტურების კოორდინირებული მოქმედება, რათა არ მოხდეს ამ პროცესების შემდგომი გაღრმავება და, პირიქით, მიზანმიმართული ღონისძიებების განხორციელებით შესაძლებელი გახდეს არსებული პრობლემების შემცირება და აღმოფხვრა.

„კლიმატის ცვლილება და გაუდაბნოება“ — ამ თემაზე მოხსენებით წარდგა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი გიზო გოგიჩაიშვილი. წარმოდგენილ პრეზენტაციაში მომხსენებელმა განიხილა ისეთი მნიშვნელოვანი საკითხები, როგორებიცაა გლობალური ტემპერატურის მატება, სათბურის აირების ემისია, მიწების დეგრადაცია, წყლის რესურსების დეფიციტი, ბიომრავალფეროვნების შემცირება, სურსათის უსაფრთხოების რისკები და სხვა.

აღინიშნა, რომ დედამიწის საშუალო ტემპერატურის ხანგრძლივი ზრდა ძირითადად ადამიანის საქმიანობითაა განპირობებული, კერძოდ, წიაღისეული საწვავის ინტენსიური გამოყენებით, ტყეების გაჩეხვითა და სამრეწველო პროცესებით. მომხსენებლის ინფორმაციით, დედამიწის საშუალო ტემპერატურა ამჟამად დაახლოებით 1,1°C-ით აღემატება XIX საუკუნის ბოლოს არსებულ მაჩვენებელს, ხოლო ატმოსფეროში ნახშირორჟანგის (CO₂) კონცენტრაცია ბოლო 20 წლის განმავლობაში 11,4%-ით გაიზარდა, რაც მომავალში ტემპერატურის შემდგომ მატებას განაპირობებს. აღინიშნა ასევე, რომ სათბურის სხვა აირები, მათ შორის მეთანი და აზოტის ოქსიდი, კიდევ უფრო ამძაფრებს არსებულ პრობლემებს.

ხაზი გაესვა იმ გარემოებას, რომ კლიმატის ცვლილება იწვევს ექსტრემალური ამინდის მოვლენების გახშირებასა და გაძლიერებას, მათ შორის თბურ ტალღებს, ხანძრებს, მეწყერებს, წყალმოვარდნებსა და სხვა სტიქიურ პროცესებს. მომხსენებელმა ყურადღება გაამახვილა კლიმატის ცვლილების სოციალურ-ეკონომიკურ შედეგებზეც და ისაუბრა საქართველოს წინაშე არსებულ გამოწვევებზე. აღინიშნა, რომ გლობალური დათბობა და მასთან დაკავშირებული პრობლემები ცალკეული ქვეყნის საზღვრებს სცდება და მათი დაძლევა მხოლოდ საერთაშორისო თანამშრომლობითა და კოორდინირებული ქმედებებით არის შესაძლებელი.

დასკვნის სახით, წევრ-კორესპონდენტმა გიზო გოგიჩაიშვილმა აღნიშნა, რომ მოხსენებაში განხილული გამოწვევების ეფექტიანად დასაძლევად აუცილებელია განახლებადი ენერგიის ფართო გამოყენება, მდგრადი სოფლის მეურნეობის განვითარება, ტყეების აღდგენა, წყლის რესურსების ეფექტიანი მართვა და ნიადაგის დაცვა. მან განსაკუთრებული ყურადღება გაამახვილა იმაზე, რომ გლობალური დათბობა და გაუდაბნოება ურთიერთდაკავშირებული პროცესებია, რომელთა ეფექტიანი მართვა მოითხოვს საერთაშორისო დონეზე კოორდინირებულ მოქმედებებსა და მიწის რესურსების მდგრად გამოყენებას.

მრგვალი მაგიდის მუშაობა შეაჯამა აგრონომიულ მეცნიერებათა განყოფილების აკადემიკოს-მდივანმა, აკადემიკოსმა გოგოლა მარგველაშვილმა, რომელმაც დამსწრე საზოგადოებას მადლობა გადაუხადა მობრძანებისა და დისკუსიაში აქტიური მონაწილეობისათვის.

საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემია ფესტივალზე

„ოქროს თავთავი – ქართული ხორბლის გაცოცხლებული ტრადიცია“

   მიმდინარე წლის 21 ივნისს საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიამ მონაწილეობა მიიღო ფესტივალში „ოქროს თავთავი – ქართული ხორბლის გაცოცხლებული ტრადიცია“, რომელიც მთაწმინდის პარკში გაიმართა.

ფესტივალი გახსნა და დამსწრე საზოგადოებას მისასალმებელი სიტყვით მიმართა ქართული ხორბლის მწარმოებელთა გაერთიანების დამფუძნებელმა, ქალბატონმა ლალი მესხმა, რომელიც ამავე დროს ღონისძიების ორგანიზატორიც გახლდათ.

ფესტივალში მონაწილეობდნენ ქართული ხორბლისა და მისი ნამზადის მწარმოებლები საქართველოს სხვადასხვა კუთხიდან. აქ წარმოდგენილი იყვნენ „ჟან-ჟაკის“, „ვარგოს“, „იფქლი-დიღომის“, „ფონას“, „მესხური ღვინის“, „რეხის პურის“, „ჩიზუკას“, „აგროდარის“, „ჭითურა ყველის“ და სხვა კომპანიების წარმომადგენლები. დამთვალიერებლებს შესაძლებლობა ჰქონდათ გაცნობოდნენ პურეულის, ყველის, ღვინისა და ხალხური რეწვის ნიმუშების მრავალფეროვან ასორტიმენტს.

საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიიდან ფესტივალის მუშაობაში მონაწილეობდნენ აკადემიური დეპარტამენტის უფროსი, აკადემიკოსი მარინე ბარვენაშვილი, კადრების ინსპექტორი ეკატერინე მიგრიაული და საინფორმაციო ცენტრის ხელმძღვანელი ქეთევან ჭ იპაშვილი.

აკადემიამ ფესტივალზე წარმოადგინა 2026 წელს გამოცემული უახლესი სამეცნიერო და სამეცნიერო-პოპულარული ლიტერატურა, რომელიც ეძღვნება ქართული ხორბლის ენდემურ სახეობებს, მათ ბიოლოგიურ თავისებურებებს, მოვლა-მოყვანის აგროტექნოლოგიურ საკითხებსა და მავნებელ-დაავადებებთან ბრძოლის ღონისძიებებს. განსაკუთრებული ინტერესი გამოიწვია ბროშურა-რეკომენდაციამ – „ქართული ხორბალი – ბიოლოგიური თავისებურებები და მოყვანის აგროტექნოლოგია“, რომელშიც თანამედროვე სამეცნიერო ცოდნასთან ერთად ასახულია ქართული ხორბლის უნიკალური გენეტიკური და კულტურული მემკვიდრეობის მნიშვნელობა.

აკადემიის პავილიონს, სადაც აღნიშნული გამოცემები იყო გამოფენილი, არაერთი სტუმარი ეწვია. მათ შორის იყვნენ როგორც ხორბლის კულტურის მოყვანით დაინტერესებული პირები, ისე ისინი, ვინც ქართულ ხორბალს საქართველოს ეთნიკურ თვითმყოფადობას, კულტურულ მემკვიდრეობასა და მრავალსაუკუნოვან ტრადიციებს უკავშირებს.

ამ მხრივ განსაკუთრებით აღსანიშნავია ეთნოლოგის, აკადემიკოს ლიანა მელიქიშვილის სტუმრობა. აკადემიკოსმა მარინე ბარვენაშვილმა სტუმარს გააცნო წარმოდგენილი გამოცემები და აღნიშნა, რომ იუნესკოს მიერ „ქართული ხორბლის კულტურის – უწყვეტი ტრადიციებისა და რიტუალების“ არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ნუსხაში შეტანას წინ უძღოდა მრავალწლიანი სამეცნიერო, საგანმანათლებლო და საზოგადოებრივი საქმიანობა, რომელშიც საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემია აქტიურად მონაწილეობდა.

სწორედ ამ საქმიანობის გაგრძელებას წარმოადგენს აკადემიის მიერ მიმდინარე წელს გამოცემული ნაშრომები, რომლებიც მიზნად ისახავს ქართული ხორბლის უნიკალური გენოფონდის, მასთან დაკავშირებული ცოდნისა და ტრადიციების დაცვას, შესწავლასა და პოპულარიზაციას. ფესტივალზე წარმოდგენილი გამოცემები ამ მნიშვნელოვანი საქმიანობის თვალსაჩინო გამოხატულებაა.

აღსანიშნავია, რომ აკადემიის მიერ გამოცემული ლიტერატურით ფესტივალის არაერთი სტუმარი დაინტერესდა. მათ მიეწოდათ ამომწურავი ინფორმაცია ქართული ხორბლის შესახებ, ხოლო დაინტერესებულ პირებს საჩუქრად გადაეცათ ბროშურა-რეკომენდაცია „ქართული ხორბალი – ბიოლოგიური თავისებურებები და მოყვანის აგროტექნოლოგია“.

            საქართველოს პარლამენტის სოფლის მეურნეობის კომიტეტის თავმჯდომარემ, ბატონმა გელა სამხარაულმა, საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდენტს, აკადემიკოს გივი ჯაფარიძეს მადლობის წერილი გამოუგზავნა.

გთავაზობთ წერილს სრულად:

 მიმდინარე წლის 10 ივნისს შედგა აკადემიის პრეზიდიუმთან არსებული აგრარული ინოვაციების კომისიის სხდომა, რომელზეცმოხსენებით თემაზე: „ხარისხის ინფრასტრუქტურა: გამოწვევები ვაჭრობაში (სოფლის მეურნეობაზე აქცენტით)“ გამოვიდა სსიპ სოფლის მეურნეობისსამეცნიერო-კვლევითი ცენტრის დირექტორის მოადგილე, ტექნიკის დოქტორი  ნოდარ ხატიაშვილი.

მომხსენებელმა ვრცლად ისაუბრა ხარისხის ეროვნული ინფრასტრუქტურის საჭიროებაზე, როგორ შეიძლება გადაილახოს ქვეყნების წინაშე არსებული გამოწვევები ექსპორტის ბაზრების მოთხოვნების დაკმაყოფილების კუთხით და   თუ როგორ შეუძლია ასეთ ინფრასტრუქტურას დაეხმაროს არა მხოლოდ მწარმოებლებს, არამედ მარეგულირებლებსა და მომხმარებლებსაც. მიზანი - განვითარებადი და გარდამავალი ეკონომიკის მქონე ქვეყნებში ექსპორტიორების წინაშე არსებული განვითარებული ქვეყნების მკაცრი ტექნიკური მოთხოვნების დაკმაყოფილებასთან დაკავშირებული გამოწვევების გადაჭრის გზების ძიებაა.

ბატონმა ნოდარმა ხაზგასმით აღნიშნა, რომ მთელ მსოფლიოში გავრცელებულმა გლობალიზაციის პროცესმა, საქონლისა და მომსახურების მასობრივი გაცვლა გამოიწვია, ხარისხთან დაკავშირებული ასპექტები სუბიექტური წარმოდგენებიდან გარდაიქმნა გლობალური ბაზრებისა და მოლაპარაკებებისთვის შესაფერის ობიექტურ კრიტერიუმებად. დროის იმ პერიოდში, როდესაც საერთაშორისო ვაჭრობა შეზღუდული იყო და მწარმოებლები და მიმწოდებლები ერთი და იმავე ეკონომიკური ზონის ფარგლებში მოქმედებდნენ, არ არსებობდა სტანდარტებისა და ზომის ერთეულების ჰარმონიზაციისკენ მიმართული მამოძრავებელი ძალა. ამჟამად გლობალური ვაჭრობის მდგრადი განვითარების ზემოქმედება უფრო თვალსაჩინო ხდება და ბევრ ფირმას და ინდუსტრიას ახლავს ორგანიზაციული სტრუქტურები, რომელიც სცილდება ეროვნულ და რეგიონულ საზღვრებს. შესაბამისად საფუძველი ეყრება გლობალური მასშტაბის ეკონომიკური სისტემების ფორმირებას. დღეს ეკონომიკური განვითარების პროცესი არ შეიძლება იზოლირებული იყოს ამ გლობალური სისტემებისგან.

მომხსენებელმა ყურადღება გაამახვილა „არასატარიფო ბარიერების, როგორც ოფიციალური, ასევე კერძო სტანდარტების სახით, მნიშვნელოვან ზრდაზე, რაც თავის მხრივ სერიოზულ პრობლემებს უქმნის ექსპორტიორებს, განსაკუთრებით განვითარებად და გარდამავალი ეკონომიკის მქონე ქვეყნებში. პრობლემა, რომელსაც ზემოთხსენებული ექსპორტიორები აწყდებიან, არის ის, რომ საექსპორტო ბაზრებზე არსებული ტექნიკური ასევე სანიტარული და ფიტოსანიტარიული რეგულაციები, დაფუძნებულია საერთაშორისო სტანდარტებზე, რომლებიც მათი მონაწილეობის გარეშე შეიქმნა და არ ასახავს დაინტერესებული მხარეების შეხედულებებს“ (პატრიცია რ. ფრენსისი, საერთაშორისო სავაჭრო ცენტრის აღმასრულებელი დირექტორი, 2006-2013). 

           ბატონმა ნოდარმა დამსწრე საზოგადოებას მოახსენა, რომ განვითარებადი ეკონომიკის მქონე ქვეყნებმა განვითარებული ეკონომიკის ქვეყნებთან კონკურენციის პირობებში, სწრაფად უნდა შეძლონ სურსათის უსაფრთხოებასთან, მომხმარებელთა დაცვასა და ჯანდაცვასთან დაკავშირებული საექსპორტო ყველა მოთხოვნის დაკმაყოფილება. რეალისტურმა შეფასებებმა აჩვენა, რომ ბევრ ქვეყანაში არსებობს ფრაგმენტული და არაკოორდინირებული სისტემები გაურკვეველი პასუხის­მგებლობებით, რომელიც ორმხრივი შეთანხმების საფუძველზე მხოლოდ ხარისხის ინფრასტრუქტურის კონკრეტული კომპონენტებისათვისაა აღიარებული და იმპორტიორი ქვეყნის მხრიდან პერიოდულ შემოწმებებს და ზედამხედველობას ექვემდებარება, ან საერთოდ არაა აღიარებული საერთაშორისო დონეზე [მეტროლოგიის, სტანდარტების, გამოცდების და ხარისხის უზრუნველყოფის (MSTQ) შესწავლა ტაილანდში, კლემენს სანტერა და სხვ., GTZ/PTB, ივლისი 2004].

              მოხსენების შემდგე გაიმართა დისკუსია, რომელშიც მონაწილეობდნენ აკადემიკოსები: გურამ ალექსიძე, ნოდარ ჭითანავა, ალექსანდრე დიდებულიძე, რევაზ ასათიანი, ნუგზარ ბაღათურია; აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი მალხაზ დოლიძე; პროფესორები: ცოტნე სამადაშვილი და ლალი ელანიძე, დოქტორი გოჩა ცოფურაშილი.       დასასრულს, კომისიამ ერთხმად მიიღო დადგენილება.

5 ივნისი გარემოს დაცვის მსოფლიო დღე

  საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიაში ტრადიციულად აღინიშნება გარემოს დაცვის მსოფლიო დღე. არც მიმდინარე წელი იყო გამონაკლისი — 5 ივნისს აკადემიის გარემოს დაცვისა და სატყეო საქმის მეცნიერებათა განყოფილების ორგანიზებით გაიმართა თემატური სხდომა, რომელიც აღნიშნულ თარიღს მიეძღვნა.

სხდომა გახსნა აკადემიის გარემოს დაცვისა და სატყეო საქმის მეცნიერებათა განყოფილების აკადემიკოს-მდივანმა, აკადემიკოსმა ლაშა დოლიძემ. მისასალმებელ სიტყვაში მან მიმოიხილა დღის დაარსების ისტორია და მისი მნიშვნელობა, აღნიშნა, რომ ადამიანი წარმოადგენს როგორც ბუნების ნაწილს, ისე მისი გარდაქმნის უნარის მქონე სუბიექტს, რაც განსაზღვრავს მის ფიზიკურ არსებობასა და ინტელექტუალურ, მორალურ, სოციალურ და სულიერ განვითარებას.

მომხსენებელმა ყურადღება გაამახვილა იმაზე, რომ მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების განვითარების შედეგად ადამიანმა მნიშვნელოვნად გაზარდა გარემოს გარდაქმნის შესაძლებლობები, რაც განსაკუთრებულ პასუხისმგებლობას აკისრებს საზოგადოებას ბუნებრივი და ანთროპოგენური გარემოს მიმართ. შესაბამისად, გარემოს დაცვა და მისი მდგრადი მართვა წარმოადგენს თითოეული ადამიანის ვალდებულებას.

შემდგომ სიტყვა გადაეცა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის ცოტნე მირცხულავას სახელობის წყალთა მეურნეობის ინსტიტუტის ირიგაციისა და დრენაჟის განყოფილების ხელმძღვანელს, ასოცირებულ პროფესორ, ტექნიკის დოქტორ შორენა კუპრეიშვილს, რომელმაც წარმოადგინა მოხსენება თემაზე: „მთის ეკოსისტემები“.

მომხსენებელმა აღნიშნა, რომ მთის ეკოსისტემები წარმოადგენს განსაკუთრებით მგრძნობიარე და რთულ ბუნებრივ სისტემებს, სადაც მკვეთრად არის გამოხატული რელიეფის, კლიმატის, ნიადაგისა და წყლის რესურსების ურთიერთქმედება. მან ხაზი გაუსვა წყლის რესურსების მართვის განსაკუთრებულ მნიშვნელობას, როგორც ეკოლოგიური სტაბილურობის, ისე ბუნებრივი საფრთხეების — ღვარცოფების, მეწყერებისა და წყალდიდობების — შემცირების თვალსაზრისით.

აღინიშნა, რომ ამ მიმართულებით მნიშვნელოვანი სამეცნიერო და პრაქტიკული საქმიანობა ხორციელდება საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის ცოტნე მირცხულავას სახელობის წყალთა მეურნეობის ინსტიტუტში, სადაც მიმდინარეობს კვლევები წყლის რესურსების მართვის, ჰიდროლოგიური პროცესების, ნაპირსამაგრი ღონისძიებებისა და კლიმატის ცვლილების გავლენის შეფასების მიმართულებით. 

განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმო საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში მოქმედ საბაკალავრო პროგრამას — „ბუნებრივი საფრთხეები, მდგრადი გარემო და დაცვა“, სადაც სტუდენტები ეუფლებიან ბუნებრივი კატასტროფების შეფასების, რისკების მართვისა და გარემოს დაცვის თანამედროვე მიდგომებს. პროგრამა აერთიანებს თეორიულ და პრაქტიკულ კომპონენტებს, მათ შორის საველე კვლევებს.

ასევე აღინიშნა სამშენებლო ფაკულტეტზე არსებული პროგრამა „წყლის რესურსების ინჟინერია“, რომელიც ორიენტირებულია ჰიდროტექნიკური ნაგებობების დაგეგმვაზე, წყლის სისტემების მოდელირებასა და ინფრასტრუქტურული გადაწყვეტილებების შემუშავებაზე. წარმოდგენილი მიმართულებები მჭიდროდ უკავშირდება მთის ეკოსისტემების დაცვასა და წყლის რესურსების მდგრად მართვას.

მოხსენების ბოლოს გაიმართა დისკუსია, სადაც დამსწრე საზოგადოებამ არაერთი კითხვა დასვა, რომლებზეც მომხსენებელმა ამომწურავი პასუხები გასცა.

თემატური სხდომის მუშაობაში ასევე მონაწილეობდნენ: აკადემიის აკადემიური დეპარტამენტის უფროსი, აკადემიკოსი მარინე ბარვენაშვილი, აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი გიორგი ქავთარაძე, სოფლის მეურნეობის დოქტორი ზვიად ტიგინაშვილი და აკადემიის აპარატის თანამშრომლები — ლარისა ჩაიკა, ქეთევან ჭიპაშვილი და ირინე ბახტაძე.

სხდომა შეაჯამა აკადემიკოსმა ლაშა დოლიძემ, რომელმაც მადლობა გადაუხადა მომხსენებელსა და დამსწრე საზოგადოებას აქტიური მონაწილეობისთვის და აღნიშნა, რომ მსგავსი შეხვედრები ხელს უწყობს გარემოსდაცვითი აქტუალური საკითხების განხილვასა და სამეცნიერო დიალოგის გაღრმავებას.

  მიმდინარე წლის 20 მაისს შედგა აკადემიის პრეზიდიუმთან არსებული აგრარული ინოვაციების კომისიის სხდომა, რომელზეცმოხსენებით  თემაზე: ,,ქარსაფარ ზოლებთან დაკავშირებით არსებული გამოწვევები საქართველოში’’ გამოვიდა სსიპ მიწის მდგრადი მართვისა და მიწათსარგებლობის მონიტორინგის ეროვნული სააგენტოს თავმჯდომარე  გიორგი მიშელაძე.

       მომხსენებელმა ვრცლად ისაუბრა ქარსაფარ ზოლების მართვის პროცესთან დაკავშირებულ გამოწვევებზე. აღინიშნა, რომ ქარსაფარი ზოლების ინვენტარიზაცია სისტემური პროცესია, რომლის მიზანია ქვეყნის მასშტაბით არსებული ქარსაფარი ზოლების შესახებ სრულყოფილი ინფორმაციის შეგროვება, რაც მათი ეფექტიანი მართვის, აღდგენისა და განვითარების საფუძველს ქმნის. ინვენტარიზაციის პროცესის ძირითადი გამოწვევებს ქარსაფარი ზოლების ტერიტორიაზე სხვადასხვა ნაგებობის და მრავალწლიანი ნარგავების და ინფრასტრუქტურული ობიექტების არსებობა, სახელმწიფო ტყის მიწებთან გადაკვეთა, კერძო საკუთრებაში ქარსაფარი ზოლის მიწის ნაკვეთების რეგისტრაციის ფაქტები და სხვა წარმოადგენს.

     ბატონმა გიორგიმ ხაზი გაუსვა ქარსაფარ ზოლებში ხე-მცენარეების გაჩეხვის, ამოძირკვის, ტერიტორიის დაზიანების ფაქტებს და აღნიშნა, რომ 2023-2026 წწ მონაცემებით, სხვადასხვა მუნიციპალიტეტში 19 საკადასტრო კოდზე მიწათსარგებლობის მონიტორინგის ფარგლებში, გამოვლენილია 67 ერთეული ხე-მცენარის განადგურების და 1 ჰა-ზე მეტი ფართობი მიწის დაზიანების ფაქტები.

     მომხსენებელმა ყურადღება გაამახვილა ქარსაფარი ზოლების აღდგენა-გაშენებასთან დაკავშირებულ პრობლემებზე, რომლებიც მოიცავენ როგორც ფინანსურ საკითხებს, ასევე პირუტყვისა და ხანძრისმიერი დაზიანებების მაღალ რისკებს, სარწყავი წყლის რესურსებისა და ადგილობრივი წარმოების სანერგე მასალის სიმწირეს და სხვა. ისაუბრა იმაზეც, რომ მიმდინარეობს აღდგენა-გაშენების პროგრამის მოდერნიზება, რაც არსებულ გამოწვევებს უპასუხებს.

იმის გამო, რომ ქარსაფარი (მინდორდაცვითი) ზოლები მნიშვნელოვნად აუმჯობესებს მიკროკლიმატს, ამცირებს ნიადაგში ტენის დანაკარგებს და შესაბამისად მორწყვის საჭიროებას, ნიადაგის ნაყოფიერება და ძირითადი სასოფლო-სამეურნეო კულტურების მოსავლიანობის სამეურნეო და ეკონომიკური მაჩვენებლები მნიშვნელოვნადაა დამოკიდებული მათ არსებობაზე. ქარსაფარი (მინდორდაცვითი) ზოლების შესაძლებლობა შეინარჩუნონ ნიადაგის ტენიანობა შეიძლება ასევე გამოყენებული იქნეს, როგორც კლიმატის ცვლილებასთან ადაპტაციის მექანიზმი.

ბატონმა გიორგიმ დამსწრე საზოგადოებას მოახსენა, რომ 2021 წლიდან უწყვეტად მიმდინარეობს ქარსაფარი ზოლების ინვენტარიზაციის სახელმწიფო პროგრამა, რომლის მთავარ მიზანს წარმოადგენს ერთიანი მონაცემთა ბაზის შექმნა და მათი რეგისტრაცია საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში. ეს კი მათ სამართლებრივ დაცვასა და ეფექტიან მართვას უზრუნველყოფს.

       მოხსენების შემდგე გაიმართა დისკუსია, მომხსენებელს შეკითხვები დაუსვეს:

აკადემიკოსებმა: ნოდარ ჭითანავამ, ალექსანდრე დიდებულიძემ, ლაშა დოლიძემ, რევაზ ასათიანმა, ზურაბ ცქიტიშვილმა; პროფესორებმა: ანზორ მესხიშვილმა, ნუგზარ ებანოიძემ, ოთარ ქარჩავამ, მამუკა ბენაშვილმა, ლალი ელანიძემ. დოქტორებმა: გოჩა ცოფურაშვილმა, ვლადიმერ მირუაშვილმა, ოთარ ნადირაშვილმა, გიორგი ქუთელიამ; კომისიის მდივანმა ქეთევან ჭიპაშვილმა. მათი მხრიდან გამოითქვა მოსაზრება, რომ ვინაიდან ნიადაგის ნაყოფიერება და ძირითადი სასოფლო-სამეურნეო კულტურების მოსავლიანობის სამეურნეო და ეკონომიკური მაჩვენებლები მნიშვნელოვნადაა დამოკიდებული ქარსაფარი ზოლების არსებობაზე, მათ მოვლა-დაცვასა და აღდგენას განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება.

22 - მაისი ბიოლოგიური მრავალფეროვნების საერთაშორისო დღე

 25 მაისს საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიის სხდომათა დარბაზში აკადემიის გარემოს დაცვისა და სატყეო საქმის მეცნიერებათა განყოფილების ორგანიზებით გაიმართა ბიოლოგიური მრავალფეროვნების საერთაშორისო დღისადმი მიძღვნილი თემატური სხდომა: „აგრომეტყევეობის განვითარება საქართველოში“.

სხდომას ესწრებოდნენ: აკადემიის, გარემოს დაცვისა და სატყეო საქმის მეცნიერებათა განყოფილების აკადემიკოს - მდივანი, აკადემიკოსი ლაშა დოლიძე, აკადემიის მთავარი აკადემიკოს - მდივანი, აკადემიკოსი ალექსანდრე დიდებულიძე, აკადემიური დეპარტამენტის უფროსი, აკადემიკოსი მარინე ბარვენაშვილი, სოფლის მეურნეობის დოქტორი ზვიად ტიგინაშვილი, აკადემიის აპარატის მუშაკები - ქეთევან ჭიპაშვილი, ლარისა ჩაიკა; მოწვეული სტუმრები: სოფლის მეურნეობის სამეცნიერო - კვლევითი ცენტრის აგროსატყეო კულტურების კვლევის სამსახურის უფროსი, სოფლის მეურნეობის დოქტორი ნანა გოგინაშვილი, სსიპ აჭრის სატყეო სააგენტოს ტყის მავნებელ დაავადებათა წინააღმდეგ ბრძოლის სამსახურის უფროსი, სოფლის მეურნეობის დოქტორი რეზო ვასაძე, საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის აგრარული მეცნიერებებისა და ქიმიური ტექნოლოგიების ფაკულტეტის სპეციალობა „სატყეო საქმის“ მე - 3 კურსის სტუდენტები.

სხდომა გახსნა აკადემიის გარემოს დაცვისა და სატყეო საქმის მეცნიერებათა განყოფილების აკადემიკოს - მდივანმა, აკადემიკოსმა ლაშა დოლიძემ, რომელმაც ხაზი გაუსვა ბიოლოგიური მრავალფეროვნების საერთაშორისო დღის მნიშვნელობას და მოქალაქეების  ჩაბმას გარემოს ბიოლოგიური მრავალფეროვნების შესანარჩუნებლად მიმართულ ქმედებებში. აღინიშნა, რომ ეს დღე განსაკუთრებულ ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ დედამიწაზე არსებული მცენარეთა, ცხოველთა და მიკროორგანიზმთა მრავალფეროვნება წარმოადგენს სიცოცხლის საფუძველს და ადამიანის კეთილდღეობის აუცილებელ წინაპირობას. თანამედროვე მსოფლიოში ბიომრავალფეროვნებას სერიოზული საფრთხეები ემუქრება — კლიმატის ცვლილება, ეკოსისტემების დეგრადაცია, ტყეების განადგურება, გარემოს დაბინძურება და ბუნებრივი რესურსების არარაციონალური გამოყენება. ამიტომ, ამ დღის აღნიშვნა არა მხოლოდ საგანმანათლებლო, არამედ პრაქტიკული მნიშვნელობის მატარებელია, რადგან იგი მოუწოდებს საერთაშორისო საზოგადოებას, სახელმწიფოებსა და მეცნიერებს, ერთობლივად იმოქმედონ ბუნებრივი რესურსების დაცვისა და მდგრადი განვითარების უზრუნველსაყოფად. 

შემდგომ აკადემიკოსმა ლაშა დოლიძემ სიტყვა გადაცა ს/კ ცენტრის აგროსატყეო კულტურების კვლევის სამსახურის უფროსს, სოფლის მეურნეობის დოქტორ ნანა გოგინაშვილს, რომელმაც გააკეთა მოხსენება თემაზე: „აგრომეტყევეობის განვითარება საქართველოში“. მომხსენებელმა ისაუბრა აგრომეტყევეობის, მისი მნიშვნელობის და შემდგომი განვითარების შესახებ. აღინიშნა, რომ აგრომეტყევეობა არის მიწის რესურსების მართვის სისტემა, სადაც ტყის მერქნიანი მცენარეების გაშენება ხდება სხვადასხვა მიზნით. იგი აერთიანებს სასოფლო-სამეურნეო, ზოო- და სატყეო ტექნოლოგიებს და საბოლოოდ უზრუნველყოფს მდგრადი, მწარმოებლური და სტაბილური მიწათსარგებლობის სისტემის ჩამოყალიბებას, ანუ აგრომეტყევეობა ნიშნავს სასოფლო-სამეურნეო ნაკვეთებზე ტყის ხე მცენარეების გაშენებას სხვადასხვა მიზნით. აგრომეტყევეობის ძირითადი კომპონენტებია: ხე მცენარეები, სასოფლო-სამეურნეო კულტურები და მეცხოველეობა. აგრომეტყევეობა - როგორც ჩამოყალიბებული სისტემა მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში 1970-1980-იანი წლებიდან იწყება, თუმცა მისი ცალკეული მიმართულებები (ქარსაფარი ზოლების მოწყობა, ნაპირსამაგრი მცენარეულობის გაშენება და სხვ.) ბევრად ადრეული პერიოდებიდან იღებს სათავეს. შემდგომ მომხსენებელმა მოკლედ დაახასიათა აგრომეტყევეობის მახასიათებლები და ძირითადი მიმართულებები. მახასიათებლებს შორის გამოყო შემდეგი:

1)  პროდუქტიულობა - აგრომეტყევეობა მიზნად ისახავს სოფლის მეურნეობის სექტორის პროდუქტიულობის და ასევე ნიადაგის ნაყოფიერების გაზრდას. აღნიშნული მოიცავს ხე-მცენარეებისგან მიღებული პროდუქციის ზრდას, სასოფლო-სამეურნეო კულტურების მოსავლის გაუმჯობესებასა და შრომის პროდუქტიულობის გაზრდას.

2)  მდგრადობა - საბაზისო რესურსების პროდუქტიულობის პოტენციალის შენარჩუნება, რომელიც ძირითადად მიიღწევა მრავალწლოვანი მერქნიანი მცენარეების ჩართულობით. მდგარდობას ასევე განსაზღვრავს ახალი აგროსატყეო ტექნოლოგიების შესაბამისობა ადგილობრივი მოსახლეობის სასოფლო-სამეურნეო ღონისძიებებთან და ტრადიციებთან.

3)  მრავალფუნქციურობა - განახლებადი ბიომასის მიღება; ნახშირბადის ფიქსაცია მერქანში და ნიადაგში; ნიადაგის ნაყოფიერების ამაღლება; წყლის რესურსების დაცვა; ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნება; დამატებითი შემოსავლები (მერქანი, ნაყოფი, ბოსტნეული კულტურები, მეცხოველეობის პროდუქტები); ახალი ცოდნა (ტრენინგები, ფერმერთა გადამზადება).

რაც შეეხებ აგრომეტყევეობის მიმართულებებს, ესენია:  ქარსაფარი ზოლების მოწყობა, ნაპირსამაგრი ნარგაობების გაშენება, ხე-მცენარეების პლანტაციების გაშენება სასოფლო-სამეურნეო კულტურებთან ერთად, ენერგეტიკული მეტყევეობა ან მოკლე როტაციის მეტყევეობა (სწრაფმზარდი მერქნიანი მცენარეების პლანტაციები, აგროსილვაპასტორული სისტემები, სატრანსპორტო მაგისტრალების გასწვრივ გაშენებული დამცავი ნარგაობები და ბუფერული ზონები.

ზემოთ ჩამოთვლილ მიმართულებებში ხე - მცენარეები ირგვება შესაბამისი სქემებით, სახეობების შერჩევა ხდება ადგილობრივი კლიმატური და ნიადაგური თვისებების გათვალისწინებით. 

საქართველოში ყველაზე აქტუალური ქარსაფარი ზოლების გაშენებაა, ინტენსიურად მიმდინარეობს ზოოსატყეო სამელიორაციო ღონისძიებები, ნაპირსამაგრი და გზის დამცავი ნარგაობების გამრავლება.

სხდომის ბოლოს გაიმართა დისკუსია. სხდომა შეაჯამა აკადემიის გარემოს დაცვისა და სატყეო საქმის მეცნიერებათა აკადემიკოს - მდივანმა, აკადემიკოსმა ლაშა დოლიძემ, რომელმაც მადლობა გადაუხადა მომხსენებელს და დამსწრე საზოგადოებას მობრძანებისათვის და აღნიშნა, რომ მსგავსი შეხვედრები ხელს შეუწყობს საქართველოს ბიოლოგიური მრავალფეროვნებასთან დაკავშირებული აქტუალური საკითხების განხილვა-გადაწყვეტას.

საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიაში ფუტკრის მსოფლიო დღე საზეიმოდ აღინიშნა

  ფუტკარი ბუნების ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს და საზოგადოებისთვის განსაკუთრებული სარგებლობის მქონე ორგანიზმს წარმოადგენს. იგი არა მხოლოდ ადამიანის ჯანმრთელობისათვის ძვირფას და ბიოლოგიურად აქტიურ პროდუქტებს — თაფლს, დინდგელს, ფუტკრის რძეს, ჭეოს, ცვილსა და სხვა პროდუქტებს — აწარმოებს, არამედ ასრულებს უმნიშვნელოვანეს ეკოლოგიურ ფუნქციას — მცენარეთა დამტვერვას, რაც სასოფლო-სამეურნეო კულტურების მოსავლიანობის ზრდისა და ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნების ერთ-ერთი მთავარი წინაპირობაა.

ფუტკარი, ამავე დროს, შრომისმოყვარეობის, ორგანიზებულობისა და ბუნებასთან ჰარმონიული თანაარსებობის სიმბოლოდ მიიჩნევა. მისი არსებობა განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს როგორც სოფლის მეურნეობის მდგრადი განვითარების, ისე ეკოსისტემური წონასწორობის დაცვის თვალსაზრისით. სწორედ ამიტომ, მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში ყოველწლიურად იმართება ფუტკრის მსოფლიო დღისადმი მიძღვნილი ღონისძიებები, რომელიც 20 მაისს აღინიშნება.

საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიაში ეს თარიღი უკვე მრავალი წელია ტრადიციად დამკვიდრდა. მიმდინარე წელსაც, აკადემიის მეცხოველეობის და ვეტერინარიის მეცნიერებათა განყოფილების ორგანიზებით, ჩატარდა თემატური სხდომა — „მეფუტკრეობის აქტუალური საკითხები, პრობლემები და მათი გადაჭრის გზები“, რომლის ფარგლებშიც დარგის წინაშე არსებული მნიშვნელოვანი გამოწვევები და განვითარების პერსპექტივები განიხილეს.

თემატური სხდომა გახსნა აკადემიის მეცხოველეობისა და ვეტერინარიის მეცნიერებათა განყოფილების აკადემიკოს-მდივანმა, აკადემიკოსმა თენგიზ ყურაშვილი. მისასალმებელი სიტყვით გამოსვლისას მან დამსწრე საზოგადოებას ფუტკრის მსოფლიო დღე მიულოცა და სხდომის დღის წესრიგი გააცნო, რომელიც შემდეგ საკითხებს მოიცავდა: 1. ქართული ფუტკრის გენეტიკური სიწმინდის შენარჩუნება, მისი ბიომრავალფეროვნების გადარჩენის აუცილებელი პირობა. მომხსენებელი: აკადემიის მეფუტკრეობის მიმართულების კოორდინატორი, სოფლის მეურნეობის დოქტორი მაია ფეიქრიშვილი; 2. ჰიპერთერმია, როგორც ტროპილელაფსოზთან და ვაროატოზთან ბრძოლის ალტერნატიული მეთოდი. მომხსენებელი: აკადემიის მეფუტკრეობის მიმართულების საკოორდინაციო ჯგუფის წევრი, ვეტერინარიის მაგისტრი ნინო ყიფიანი; 3. საქართველოს მეფუტკრეობაში არსებული გამოწვევების მიმოხილვა. მომხსენებელი: მეფუტკრეობის დარგის ექსპერტი როლანდ ზირაქიშვილი.

მეტად საინტერესო და ამავდროულად პრობლემურ საკითხზე გაამახვილა ყურადღება თავის მოხსენებაში დოქტორმა მ. ფეიქრიშვილი. მოხსენება შეეხებოდა ქართული ფუტკრის უნიკალურობასა და მისი გენეტიკური რესურსების დაცვის აუცილებლობას.

აღინიშნა, რომ მსოფლიოში გავრცელებულ ფუტკრის სხვა ჯიშებს შორის ქართული ფუტკარი გამოირჩევა როგორც ბიომრავალფეროვნებით, ისე მნიშვნელოვანი ბიოლოგიური და სამეურნეო თვისებებით. იგი ჯიშის შიგნით მრავალ პოპულაციას აერთიანებს, მათ შორის: მეგრულს, გურულს, აფხაზურს, ქართლურს, იმერულ-რაჭულს, ზემო სვანურსა და კახურს, რომელთაც როგორც საერთო, ისე განსხვავებული ნიშან-თვისებები ახასიათებთ. აღნიშნულ პოპულაციებს შორის განსაკუთრებული მნიშვნელობით გამოირჩევა მეგრული, გურული, აფხაზური და ქართლური პოპულაციები.

რუხი შეფერილობის ქართულ ფუტკარს ახასიათებს თვინიერი ბუნება, სუსტი და საშუალო ღალის ეფექტიანად ათვისების უნარი, ნაყრობისადმი ნაკლები მიდრეკილება და სამუშაო დღის მაქსიმალურად გამოყენების მაღალი უნარი. განსაკუთრებით აღსანიშნავია მისი ხორთუმის სიგრძე — მეგრულ და გურულ პოპულაციებში იგი საშუალოდ 7,2 მმ-ს აღწევს, რაც ფუტკარს საშუალებას აძლევს ნექტარი მოიპოვოს ღრმა სანექტრეების მქონე მცენარეებიდან, მათ შორის წითელი სამყურიდან.

მოხსენებაში განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმო იმ საფრთხეებს, რომლებიც უკანასკნელ პერიოდში ქართული ფუტკრის გენეტიკურ სიწმინდეს ემუქრება. აღინიშნა, რომ მეფუტკრეთა ნაწილის არასათანადო დამოკიდებულებისა და უცხოური ჯიშების უკონტროლო შემოყვანის შედეგად, ხშირია სხვადასხვა ჯიშისა და პოპულაციის აღრევა, რაც უარყოფითად აისახება ქართული ფუტკრის გენოფონდზე და, საბოლოოდ, შესაძლოა სავალალო შედეგამდე მიგვიყვანოს.

ხაზი გაესვა ქმედითი ღონისძიებების გატარების აუცილებლობას ქართული ფუტკრის დაცვისა და შენარჩუნების მიზნით. კერძოდ, მიზანშეწონილად მიიჩნევა სპეციალური დაცული ტერიტორიებისა და აღკვეთილების შექმნა, სადაც თითოეული პოპულაცია დაცული იქნება სხვა პოპულაციებისა და უცხოური ჯიშების ზეგავლენისგან. მეგრული პოპულაციისათვის ასეთ ტერიტორიებად დასახელდა ხობისწყლისა და სქურის ხეობები; გურული პოპულაციისათვის — სოფელი ზემო სურები; ქართლური პოპულაციისათვის — ბარისახოს, შუაფხოსა და ჩარგალის ტერიტორიები; ხოლო აფხაზური პოპულაციისათვის — გუდაუთის რაიონში მდებარე სოფლების, ფსხუსა და ხაბიუს მიმდებარე არეალი, თუმცა, არსებული ვითარებიდან გამომდინარე, ამ ეტაპზე აღნიშნულ ტერიტორიებზე შესაბამისი ღონისძიებების განხორციელება ვერ ხერხდება.

მომხსენებელმა ასევე ყურადღება გაამახვილა საქართველოს ტერიტორიაზე უცხოური ჯიშის ფუტკრის უკანონო შემოყვანისა და გავრცელების აკრძალვის შესახებ საკანონმდებლო რეგულაციების ეფექტიანი ამოქმედების აუცილებლობაზე. დასკვნის სახით ითქვა, რომ აღნიშნული ღონისძიებების განხორციელება მნიშვნელოვანწილად შეუწყობს ხელს ქართული ფუტკრის ბიომრავალფეროვნებისა და გენეტიკური სიწმინდის შენარჩუნებას.

თანამედროვე მეფუტკრეობაში განსაკუთრებულ ყურადღებას იპყრობს ფუტკრის ისეთი პარაზიტული დაავადებები, როგორებიცაა ვაროატოზი (ტკიპა Varroa destructor.) და ტროპილელაფსოზი (გამომწვევია ტკიპა Tropilaelaps spp.) ეს უკანასკნელი განსაკუთრებით საშიშია იმითაც, რომ შეუიარღებელი თვალით ძბნელად შესამჩნევია, ვაროასთან შედარებით ახასიათებს სწრაფი გამრავლების ციკლი და კოლონიაში უფრო სწრაფი გავრცელების უნარი.   გარდა ამისა დამატებით სირთულეს ქმნის ისიც, რომ ბევრ რეგიონში ჯერ კიდევ შეზღუდულია მისი მონიტორინგისა და ეფექტიანი კონტროლის გამოცდილება, არადა წლიდან წლამდე სულ უფრო ფართოვდება მისი გეოგრაფიული გავრცელების არეალი. სწორედ ამ საკითხებს მიეძღვნა ვეტერინარიის მაგისტრის, ნინო ყიფიანის მოხსენება. მომხსენებლმა დეტალურად განიხილა ვაროას და ტროპილელაფსის განვითარების და სასიცოცხლო ციკლები, მათი მავნეობა. აღინიშნა, ტროპილელაფსოზისთვის დამახასიათებელი თავისებურება, რომელიც უნდა გათვალისწინებული იქნეს მკურნალობის და პროფილაქტიკის დროს, კერძოდ ის რომ: ტროპილელაფსის ტკიპები ძირითადად იმყოფებიან გადაბეჭდილ ბარტყში და მის საწინააღმდეგოდ შერჩეული უნდა იყოს გახანგრძლივებული მოქმედების პრეპარატები; ფორეტიკული ფაზა ზრდასრულ ფუტკარზე 1-2 დღე აქვთ; ზრდასრულ ფუტკარზე სიცოცხლის ხანგრძლივობა 2 დღეა ტროპილელაფსოზის პოპულაცია მცირდება გარკვეული პერიოდით (თებერვალ-აპრილში). მნიშვნელოვანია იმის ცოდნაც, რომ ბრძოლის ქიმიურ მეთოდებს შეზღუდვები გააჩნიათ, როგორიცაა: ტკიპების რეზისტენტობა, ნარჩენების დაგროვება მეფუტკრეობის პროდუქტებში, ტოქსიკურობა ფუტკრებისთვის, ბარტყში შეღწევის შეუძლებლობა, სადაც პარაზიტების ძირითადი მასაა თავმოყრილი. ქალბატონი ნინო ასევე შეეხო ტროპილელაფსოზთან ბრძოლის ალტერნატიულ მეთოდსაც, როგორიცაა თერმული მეთოდის შემუშავება და გამოცდა, რომელიც შესაძლებელს გახდის პარაზიტის სრულ განადგურებას სიცოცხლისუნარიანი ჭუპრისა და ფიჭების შენარჩუნებით. მომხსენებელმა ისაუბრა იმ კვლევებზე, რომელიც მის მიერ იყო შემუშავებული. ცდა იდგმებოდა სპეციალური დანადგარის გამოყენებით, რომელიც ამ მავნე პარაზიტის თერმული საშუალებით განადგურების პრინციპზე იყო დაფუძნებული. აღმოჩნდა, რომ 42-44⁰C-ზე 3 საათიანი უწყვეტი ექსპოზიციის პირობებში მავნებელი სრულად ნადგურდებოდა, ისე რომ ჯანმრთელ ჭუპრებსა და ფუტკარს ზიანი არ ადგებოდა. თუმცა აქვე აღინიშნა, რომ ექსპერიმენტი საჭიროებდა შემდგომ დახვეწას და ცდების სერიების გამეორებას.  

საქართველოს მეფუტკრეობაში არსებული გამოწვევების შესახებ ისაუბრა მეფუტკრე-ექსპერტმა როლანდ ზირაქიშვილი. მან ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ უკანასკნელ პერიოდში მსოფლიოში შეინიშნება ფუტკრის პოპულაციების შემცირების ტენდენცია. აღნიშნული პროცესის მიზეზები მრავალფაქტორულია და ერთმნიშვნელოვნად განსაზღვრული არ არის. გარკვეულწილად, ეს შეიძლება დაკავშირებული იყოს ახალი დაავადებების გავრცელებასთან, კლიმატის ცვლილებასთან, ანთროპოგენურ ზემოქმედებასთან და სხვა ფაქტორებთან.

მომხსენებლის შეფასებით, საქართველოში არსებულ გამოწვევებს ხშირად ემატება მეფუტკრეობის სფეროში არასაკმარისი ცოდნა და პროფესიული გამოცდილების დეფიციტი. აღნიშნული პრობლემების შემცირების მიზნით აუცილებელია ახალბედა მეფუტკრეებისთვის ტრენინგების, სემინარებისა და ვორკშოფების ორგანიზება, რაც ხელს შეუწყობს ფუტკრის მოვლა-შენახვის თანამედროვე მეთოდების შესახებ ცოდნის ამაღლებასა და პრაქტიკული უნარების განვითარებას.  

აღსანიშნავია, რომ თითოეულმა მოხსენებამ დამსწრე საზოგადოების დიდი ინტერესი გამოიწვია. მომხსენებლების მიმართ არაერთი შეკითხვა დაისვა, რომლებზეც ამომწურავი და არგუმენტირებული პასუხები იქნა გაცემული.

თემატური სხდომა წარმომადგენლობითი იყო. დამსწრე საზოგადოებას შორის იყვნენ: აკადემიის ვიცე-პრეზიდენტი, აკადემიკოსი გურამ ალექსიძე, აკადემიური დეპარტამენტის უფროსი, აკადემიკოსი მარინე ბარვენაშვილი, აკადემიკოსი ჯემალ გუგუშვილი და დოქტორი ზურაბ მაკარაძე.

მოწვეულ სტუმრებს შორის იყვნენ: საქართველოს მეფუტკრეთა კავშირის პრეზიდენტი რამაზ თავართქილაძე, ადამიანის ჰარმონიული განვითარების ხელშემწყობი საზოგადოება ეიჩ-ენდ ზეტი-ს თავმჯდომარე წოვინარ ნაზაროვა, ვასილ გულისაშვილის სატყეო ინსტიტუტი-ის ტყის დაცვის განყოფილების უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, ბიოლოგიის დოქტორი მედეა ბურჯანაძე, ყოფილი მეფუტკრეობის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის მეცნიერ-თანამშრომელი ნატალია გარდავა, კოოპერატივ „კოდის“ ხელმძღვანელი, გამოცდილი მეფუტკრე გიორგი მერაბიშვილი, მეფუტკრე ირმა ამირაჯიბი, ასევე აკადემიის აპარატის თანამშრომლები.

თემატური სხდომა შეაჯამა მეცხოველეობის და ვეტერინარიის მეცნიერებათა განყოფილების აკადემიკოს-მდივანმა, აკადემიკოსმა თენგიზ ყურაშვილმა. მან კიდევ ერთხელ მიულოცა აუდიტორიას ფუტკრის მსოფლიო დღე და პროფესიულ საქმიანობაში წარმატება და წინსვლა უსურვა.

    თქვენო უწმინდესობავ და უნეტარესობავ,

სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქო, მცხეთა-თბილისის მთავარეპისკოპოსო, ბიჭვინთისა და ცხუმ-აფხაზეთის მიტროპოლიტო,

უწმინდესო და უნეტარესო შიო III,

საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემია უდიდესი პატივისცემითა და სიხარულით გილოცავთ სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქად არჩევას.

ეს ისტორიული დღე განსაკუთრებული მნიშვნელობისაა როგორც საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიისთვის, ისე სრულიად ქართველი ერისათვის. გვწამს, რომ თქვენი სულიერი სიბრძნე, თავმდაბლობა, ეროვნული და ქრისტიანული ფასეულობებისადმი ერთგულება ღირსეულად განამტკიცებს ქართულ ეკლესიას, გააძლიერებს ერის სულიერ ერთობასა და სამშობლოს სიყვარულს.

გვჯერა, რომ თქვენი უწმინდესობის ლოცვა-კურთხევით საქართველოში განმტკიცდება მშვიდობა, სიყვარული, თანადგომა და ზნეობრივი ღირებულებები, ხოლო ეკლესიისა და საზოგადოების ურთიერთთანამშრომლობა კიდევ უფრო ნაყოფიერი გახდება ქვეყნის სულიერი და კულტურული აღმავლობისათვის.

გისურვებთ ჯანმრთელობას, დღეგრძელობას, სულიერ სიმტკიცესა და ღვთის შეწევნას თქვენს უმაღლეს საპატრიარქო მსახურებაში.

ღმერთმა დალოცოს და გააძლიეროს თქვენი უწმინდესობა და უნეტარესობა მრავალი წლის განმავლობაში.

პატივისცემით,

საქართველოს აგრარიკოს მეცნიერთა სახელით,
საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდენტი,

აკადემიკოსი გივი ჯაფარიძე