სიახლეები

      „ფერმერის დღე 2026”, რომელსაც თბილისის ეთნოგრაფიულმა მუზეუმმა უმასპინძლა, საქართველოს პრემიერ-მინისტრმა ირაკლი კობახიძემ და გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის მინისტრმა დავით სონღულაშვილმა გახსნეს. ღონისძიება გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს ინიციატივითა და სოფლის განვითარების სააგენტოს ორგანიზებით გაიმართა და მიზნად ფერმერებისა და აგრობიზნესის წარმომადგენლების საქმიანობის წარმოჩენას, მათი მნიშვნელოვანი როლის ხაზგასმას და სოფლის მეურნეობის სექტორის განვითარების ხელშეწყობას ისახავდა.

     საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიიდან ღონისძიებას ესწრებოდნენ აკადემიის ვიცე-პრეზიდენტი, აკადემიკოსი გურამ ალექსიძე და აკადემიის პრეზიდენტის მოადგილე, აკადემიკოსი ანატოლი გიორგაძე.

        ფერმერის შრომაზე არის დამოკიდებული ჩვენი ქვეყნის გაძლიერება, ეკონომიკური განვითარება, სასურსათო უსაფრთხოება, სოციალური სტაბილურობა და, რა თქმა უნდა, ფერმერის შრომაზე არის დამოკიდებული ძლიერი სოფელი და ძლიერი სოფლის მეურნეობა, - ამის შესახებ საქართველოს პრემიერ-მინისტრმა ირაკლი კობახიძემ ფერმერის დღისადმი მიძღვნილ ღონისძიებაზე სიტყვით გამოსვლისას განაცხადა.

მთავრობის მეთაურმა აგრობიზნესის წარმომადგენლებს ფერმერის დღე მიულოცა და მათ გაწეული შრომისთვის მადლობა გადაუხადა.

„თქვენი შრომა არის პატრიოტიზმის ერთ-ერთი ძალიან მნიშვნელოვანი გამოხატულება. ჩვენ გვაქვს მნიშვნელოვანი წინსვლა სოფლის მეურნეობაში ყველა მიმართულებით. ამ წინსვლას ადასტურებს კონკრეტული შედეგები. გასულ წელს აგრობიზნესის მთლიანმა გამოშვებამ თითქმის 20 მილიარდ ლარს მიაღწია, რაც 2012 წელთან შედარებით 2,5-ჯერ გაუმჯობესებული მაჩვენებელია. სოფლის მეურნეობაში შექმნილი მშპ 5.4 მილიარდ ლარამდე გაიზარდა და ეროვნული ეკონომიკის თითქმის 6%-ს შეადგენს დღეისათვის. სოფლად დასაქმებულთა რაოდენობამ 577 ათასს გადააჭარბა, ხოლო უმუშევრობა 11.2%-მდე შემცირდა. ეს შედეგები მეტყველებს იმაზე, რომ ჩვენ გვაქვს მუდმივი წინსვლა, თუმცა სოფლის მეურნეობას სჭირდება მუდმივი ზრუნვა, განვითარება. ამისთვის სახელმწიფო ბევრ რამეს აკეთებს და მომავალშიც გააკეთებს“, - განაცხადა ირაკლი კობახიძემ.

პრემიერ-მინისტრმა სიტყვით გამოსვლისას ისაუბრა სახელმწიფო პროგრამებზეც, რომლებიც ფერმერთა მხარდასაჭერად და ქართული სოფლის გასაძლიერებლად მოქმედებს.

       „ჩვენი ფერმერების შრომასა და პროფესიონალიზმთან ერთად, თანმიმდევრულ პოლიტიკას უდიდესი წვლილი მიუძღვის სოფლის მეურნეობის მუდმივ და თანმიმდევრულ გაძლიერებაში. სწორედ ამ პოლიტიკის შედეგია ის, რომ ქართული აგროსასურსათო პროდუქცია საერთაშორისო ბაზრებზე ღირსეულ ადგილს იმკვიდრებს. გასულ წელს აგროსასურსათო პროდუქციის ექსპორტმა მსოფლიოს 110-ზე მეტ ქვეყანაში ისტორიულ რეკორდს მიაღწია და 1 მილიარდ 845 მილიონი დოლარი შეადგინა. წელსაც გრძელდება აღმავალი დინამიკა და თუ ავიღებთ 7 თვის მონაცემებს, ექსპორტი უკვე 14%-ით აღემატება გასული წლის ანალოგიურ მაჩვენებლებს. მთლიანობაში დღეს ამ სექტორზე საქართველოს მთლიანი ექსპორტის თითქმის მეოთხედი, 24% მოდის. მიღწეული შედეგების კიდევ უფრო გასამყარებლად, ადგილობრივი წარმოების ზრდის, იმპორტის ჩანაცვლებისა და საექსპორტო პოტენციალის გაძლიერების მიზნით, წელს ავამოქმედეთ ერთიანი „აგროთანადაფინანსების სახელმწიფო პროგრამა“ და „ფერმერთა რეესტრი“. განსაკუთრებით სასიხარულოა, რომ ამ სფეროთი სულ უფრო მეტად ინტერესდებიან ახალგაზრდები, ასევე იზრდება ქალი ფერმერების რაოდენობა და ამ ყველაფერს ახალი ენერგია შემოაქვს სოფლის მეურნეობაში. ახალგაზრდებს შემოაქვთ ახალი ცოდნა, თანამედროვე ტექნოლოგიები და ის ენერგია, რომელიც სჭირდება ქართული სოფლის მეურნეობის მუდმივ გაძლიერებას და განვითარებას“, - აღნიშნა პრემიერმა.

      აგრობიზნესის წარმომადგენლებს ფერმერის დღე მიულოცა გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის მინისტრმა დავით სონღულაშვილმა.

     „საქართველოს აგროსექტორი სტაბილურად ვითარდება და ეს დინამიკა ჩვენი ფერმერებისა და აგრობიზნესის წარმომადგენლების შრომასთან და სახელმწიფოს თანმიმდევრულ მხარდაჭერასთან არის დაკავშირებული. დღეს, საქართველოს ათ უმსხვილეს საექსპორტო პროდუქტს შორის ნახევარი აგროსასურსათო პროდუქტია. სახელმწიფო მხარდამჭერი პროგრამების დაწყებიდან დღემდე, აგრობიზნესის პროდუქციის გამოშვება ყოველწლიურად, საშუალოდ, 8 პროცენტით იზრდება. გასულ წელს, საქართველოდან მსოფლიოს 110 ქვეყანაში რეკორდული 1.8 მილიარდი აშშ დოლარის ღირებულების აგროსასურსათო პროდუქცია გავიდა. ჩვენი მიზანია, სრულად ავითვისოთ საქართველოს აგროსექტორის პოტენციალი, გავაძლიეროთ მისი კონკურენტუნარიანობა და ხელი შევუწყოთ ქართული პროდუქციის პოზიციების განმტკიცებას გლობალურ ბაზრებზე“, - განაცხადა დავით სონღულაშვილმა.

    მინისტრმა სოფლის მეურნეობის დარგის განვითარებაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისთვის 10 ფერმერი დააჯილდოვა.

       პრემიერ-მინისტრმა, გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის მინისტრთან ერთად, აგროსასურსათო პროდუქციის გამოფენა დაათვალიერა.

       ღონისძიებას საქართველოს მთავრობისა და პარლამენტის წევრები დაესწრნენ.

        ტყე ბუნების დიდი საჩუქარია, რომელსაც განსაკუთრებული გაფრთხილება და ზრუნვა სჭირდება. ტყეების შენარჩუნებით ვინარჩუნებთ არა მხოლოდ პლანეტის მწვანე საფარს, არამედ სიცოცხლეს დედამიწაზე. ამიტომ ტყეების დაცვა და ტყის მუშაკთა პატივისცემა თითოეული ჩვენგანის ვალია.

კაცობრიობა საუკუნეების განმავლობაში სარგებლობდა ტყის სიკეთით, თუმცა ხშირად მას უდიერადაც ეპყრობოდა. თანამედროვე სამყაროში, გლობალური დათბობისა და ტყის ხანძრების საფრთხის პირობებში, ტყეებს კიდევ უფრო მეტი დაცვა და ზრუნვა სჭირდება, ხოლო ამ მნიშვნელოვან მისიას ტყის მუშაკები იღებენ საკუთარ თავზე. მათი შრომის წყალობით გაჩეხვისა და ხანძრების შედეგად დაზიანებულ ტერიტორიებზე მილიონობით ახალგაზრდა ნერგი ირგვება, ხორციელდება ტყის მცენარეულობის მოვლა და აღდგენა, მიმდინარეობს მავნებლების წინააღმდეგ ბრძოლა. ტყის მუშაკები ასევე მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ ბრაკონიერობის აღკვეთაში და ტყის ბიომრავალფეროვნების დაცვაში.

საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიაში სექტემბრის თვეში ტრადიციულად აღინიშნება ტყის მუშაკთა საერთაშორისო დღე. წელსაც 18 სექტემბერს აკადემიის გარემოს დაცვისა და სატყეო საქმის მეცნიერებათა განყოფილების ორგანიზებით გაიმართა ტყის მუშაკთა საერთაშორისო დღისადმი მიძღვნილი თემატური სხდომა.

სხდომას ესწრებოდნენ: გარემოს დაცვისა და სატყეო საქმის მეცნიერებათა განყოფილების აკადემიკოს - მდივანი, აკადემიკოსი ლაშა დოლიძე, აკადემიის  აკადემიკოს - მდივანი, აკადემიკოსი ალექსანდრე დიდებულიძე, აკადემიკოსი ჯემალ გუგუშვილი,  ვ. გულისაშვილის სატყეო ინსტიტუტის დირექტორის მ/შ, წევრ-კორესპონდენტი გიორგი ქავთარაძე, სოფლის მეურნეობის დოქტორი ზვიად ტიგინაშვილი, აკადემიის სწავლული მდივანი, სოფლის მეურნეობის დოქტორი  მაია ფეიქრიშვილი,  აკადემიის წამყვანი სპეციალისტები: ლარისა ჩაიკა, ქეთევან ჭიპაშვილი და მარიამ მოსაშვილი, ასევე მოწვეული სტუმრები: სსიპ სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრის ბიოაგროწარმოების სამსახურის უფროსი, დოქტორი გოჩა წერეთელი და აგრარული უნივერსიტეტის პროფესორი, ბიოლოგიის დოქტორი მედეა ბურჯანაძე.

თემატური სხდომა გახსნა და  დამსწრე საზოგადოებას მისასალმებელი სიტყვით მიმართა   აკადემიის გარემოს დაცვისა და სატყეო საქმის მეცნიერებათა განყოფილების აკადემიკოს-მდივანმა, აკადემიკოსმა ლაშა დოლიძემ. მანვე წარმოადგინა მოხსენება თემაზე: „საქართველოს ტყის ეკოსისტემების სტაბილურობის შენარჩუნების და დეგრადირებული კორომების აღდგენის ღონისძიებები“.

მომხსენებელმა აღნიშნა, რომ საქართველოს მთის ტყეები მრავალმხრივ დამცავ-ეკოლოგიურ ფუნქციებს ასრულებენ, რომელთაგან განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მათი წყალმარეგულირებელი და ეროზიის საწინააღმდეგო ფუნქციები.

წარსულში, ტყის ეკოსისტემების გადაჭარბებული ექსპლუატაციისა და უსისტემო - ამორჩევითი ჭრების შედეგად, საქართველოს მთის ზოგიერთმა ტყემ  დეგრადაცია განიცადა, გამეჩხერდა. ანთროპოგენული ზემოქმედების შედეგად მკვეთრად გაუარესდა ნიადაგების წყალმართვი თვისებები, გაძლიერდა ზედაპირული ჩამონადენი, გააქტიურდა ეროზიული პროცესები, რამაც ხელი შეუწყო მეწყრების, თოვლის ზვავებისა და ღვარცოფების წარმოქმნას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება საქართველოს მთის ტყეების ეკოსისტემების დაცვით-ეკოლოგიური ფუნქციების სტაბილურობის შენარჩუნებისა და დეგრადირებული კორომების აღდგენისათვის მეცნიერულად დასაბუთებული სატყეო-სამეურნეო ღონისძიებების შემუშავებას.

მომხსენებლის მოსაზრებით, დაცვით-ეკოლოგიური დანიშნულების ტყის ეკოსისტემებში რეკომენდებულია ნებით-ამორჩევითი ჭრების ჩატარება. ამასთანავე, საქართველოს ტყის ეკოსისტემებში მიზანშეწონილია განხორციელდეს მეურნეობის ისეთი კომპლექსური ღონისძიებები, რომლებიც ხელს შეუწყობს ფორმით რთული, შემადგენლობით შერეული და მაღალპროდუქტიული კორომების ფორმირებას. აღნიშნული ღონისძიებები უზრუნველყოფს არა მხოლოდ დაცვით-ეკოლოგიური ფუნქციების მდგრადობის შენარჩუნებას, არამედ მაღალხარისხოვანი მერქნის, ნაყოფის, თაფლისა და ტყის სხვა სასარგებლო პროდუქტების მიღებასა და კვლავწარმოებას.

სხდომის ბოლოს გაიმართა დისკუსია, რომელშიც აქტიურად ჩაერთო მთელი აუდიტორია. წარმოდგენილ თემასთან  დაკვშირებით დაისვა არაერთი შეკითხვა, რომელზეც მომხსენებელმა ამომწურავი პასუხები გასცა.

 თემატური სხდომა შეაჯამა აკადემიის გარემოს დაცვისა და სატყეო საქმის მეცნიერებათა აკადემიკოს - მდივანმა, აკადემიკოსმა ლაშა დოლიძემ, რომელმაც მადლობა გადაუხადა დამსწრე საზოგადოებას მობრძანებისათვის და აღნიშნა, რომ მსგავსი შეხვედრები ხელს შეუწყობს  საქართველოს ტყეებთან დაკავშირებულ მრავალი პრობლემური საკითხის განხილვასა და მათი გადაწყვეტის რეალური გზების დაგეგმვას.

    სასარგებლო მწერებს შორის ფუტკარი გამორჩეულია არა მხოლოდ იმით, რომ ადამიანისთვის უნიკალურ და ფასეულ პროდუქტებს — თაფლს, ცვილს, ჭეოს, ფუტკრის რძეს, დინდგელსა და ფუტკრის შხამს — იძლევა, არამედ იმითაც, რომ ყვავილოვანი მცენარეების ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი დამამტვერიანებელია, რომელიც მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ველური ფლორის აღწარმოებასა და სასოფლო-სამეურნეო კულტურების უმრავლესობის მოსავლიანობის უზრუნველყოფაში. ამდენად, ფუტკარს მნიშვნელოვანი წვლილი შეაქვს კაცობრიობის სასურსათო უსაფრთხოების უზრუნველყოფასა და ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნებაში. სწორედ ამიტომაა, რომ ადამიანები განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობენ ამ გამორჩეულ მწერს და გლობალურად განიხილავენ ფუტკართან დაკავშირებულ ყველა საკითხს, რომელთა შორის უმნიშვნელოვანესია მისი დაცვა.

საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიაში რეგულარულად აღინიშნება ფუტკართან დაკავშირებული მნიშვნელოვანი თარიღები. წელსაც, 14 სექტემბერს, აკადემიის მეცხოველეობისა და ვეტერინარიის მეცნიერებათა განყოფილების ორგანიზებით, ფუტკრის დაცვის მსოფლიო დღესთან დაკავშირებით, მრგვალი მაგიდა გაიმართა. შეხვედრა მიეძღვნა მეფუტკრეობის დარგში არსებულ ერთ-ერთ აქტუალურ პრობლემას — ტროპილელაფსოზს, მის გამომწვევ ტკიპასა და მასთან  ბრძოლის თანამედროვე მეთოდებს.

მრგვალი მაგიდა გახსნა და დამსწრე საზოგადოებას მისასალმებელი სიტყვით მიმართა აკადემიის მეცხოველეობის და ვეტერინარიის მეცნიერებათა განყოფილების აკადემიკოს-მდივანმა, აკადემიკოსმა თენგიზ ყურაშვილმა. მეფუტკრეობის დარგში არსებული  მდგომარეობის ზოგადი მიმოხილვის შემდეგ მან სიტყვა გადასცა ვეტერინარიის მაგისტრ ნინო ყიფიანს, რომელმაც წარმოადგინა მოხსენება თემაზე:  „ტროპილელაფსოზის მართვის აქტუალური საკითხები: Apimondia-სა და BEE-GUARDS-ის ყაზახეთის საერთაშორისო სამუშაო შეხვედრის მიმოხილვა.“

მომხსენებელი შეეხო ტროპილელაფსოზთან დაკავშირებით არსებულ მნიშვნელოვან საკითხებს. განიხილა დაავადების გამომწვევი ტკიპას სკაში შეჭრის გზები, მისი განვითარების და სასიცოცხლო ციკლები, ბრძოლისა და პროფილაქტიკის  ღონისძიებები. აღინიშნა, რომ ტროპილელაფსის ტკიპები ძირითადად იმყოფებიან გადაბეჭდილ ბარტყში, მის საწინააღმდეგოდ შერჩეული უნდა იყოს გახანგრძლივებული მოქმედების პრეპარატები; ფორეტიკული ფაზა ზრდასრულ ფუტკარზე 1-2 დღე აქვთ; ტროპილელაფსოზის პოპულაცია მცირდება გარკვეული პერიოდით (თებერვალი-აპრილი). გარდა ამისა ქალბატონმა ნინომ ყურადღება გაამახვილა ბრძოლის ქიმიურ მეთოდებზეც, რომლებსაც გარკვეული  შეზღუდვები გააჩნიათ, მათ შორისაა ტკიპების რეზისტენტობა, ნარჩენების დაგროვება მეფუტკრეობის პროდუქტებში, ტოქსიკურობა ფუტკრებისთვის, ბარტყში შეღწევის შეუძლებლობა, სადაც პარაზიტების ძირითადი მასაა თავმოყრილი და სხვ. მომხსენებელმა ასევე ისაუბრა ტროპილელაფსოზის გამომწვევ ტკიპებთან ბრძოლის ალტენატიულ გზებზეც, რომელთა შორის გამოყო თერმული მეთოდი. აღნიშნულთან დაკავშირებით აუდიტორიის  ყურადღება შეაჩერა მის მიერ შემუშავებულ თერმოკამერაზე, რომლის მეშვეობით ჩატარებულმა ექსპერიმენტებმა  დადებითი შედეგები გამოიღო.

მოხსენების მეორე ნაწილი მიეძღვნა ქ. ალმათში, ყაზახეთის მეცხოველეობისა და საკვებწარმოების სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის ბაზაზე ჩატარებულ საერთაშორისო სამუშაო შეხვედრას, რომლის მონაწილეც თავად ნინო ყიფიანი გახლდათ.

სამუშაო შეხვედრა მიეძღვნა ტროპილელაფსოზის გამომწვევ ტკიპასთან — Tropilaelaps mercedesae — ბრძოლას. აღნიშნული პარაზიტი ფუტკრისათვის საშიშ ინვაზიურ მავნებლად არის მიჩნეული. ღონისძიებაში მონაწილეობდნენ სხვადასხვა ქვეყნის წამყვანი მეცნიერები, ვეტერინარები, კონსულტანტები და მეფუტკრეები.

შეხვედრის მიზანს წარმოადგენდა სპეციალისტების მომზადება Tropilaelaps mercedesae-ის ადრეული გამოვლენის, მონიტორინგისა და კონტროლის მეთოდებში. სამუშაო შეხვედრის მონაწილეები უშუალოდ მუშაობდნენ ალმაათის რეგიონის საფუტკრეებში. მათ შეისწავლეს მიკროსკოპული პარაზიტების ამოცნობა, გაეცნენ დიაგნოსტიკურ მეთოდებს, მათ შორის შაქრის ფხვნილის ტესტსა და ცვილის ზოლებით ბარტყის შემოწმების მეთოდს, და განიხილეს ტკიპასთან ბრძოლის პრაქტიკული ღონისძიებები.

შეხვედრის ერთ-ერთ ძირითად დასკვნად გამოიკვეთა აღმოსავლეთ ევროპისა და ცენტრალური აზიის ქვეყნებში ტროპილელაფსოზის გავრცელების რისკის ზრდა, რაც კოორდინირებული ეპიდემიოლოგიური მეთვალყურეობის აუცილებლობას განაპირობებს. განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმო მეფუტკრეებისა და ვეტერინარული სამსახურების მზადყოფნას, დროულად შეძლონ Tropilaelaps-ის იდენტიფიცირება და მისი Varroa-ს ტკიპებისგან გამიჯვნა. აღნიშნული მნიშვნელოვანია დაავადების ეფექტიანი კონტროლისათვის, რადგან ტროპილელაფსის ტკიპები სწრაფად მრავლდებიან და ფუტკრის ოჯახებს მნიშვნელოვან ზიანს აყენებენ.

მოხსენების შემდეგ წარიმართა საინტერესო დისკუსია, რომელშიც ჩაება ღონისძიების თითქმის ყველა მონაწილე - მეცნიერები, ვეტერინარები და პრაქტიკოსი მეფუტკრეები.

            დაისვა არაერთი შეკითხვა, რომელიც ეხებოდა დღესდღეობით დარგში არსებულ ერთ-ერთ ძირითად პრობლემას - ფუტკრის ტროპილელაფსოზს, მასთან ბრძოლის არსებულ მეთოდებს და ხერხებს, გამოყენებულ პრეპარატებს,   ზემოთხსენებული თერმოკამერის მუშაობის  ეფექტიანობას. გაიმართა აზრთა გაცვლა-გამოცვლა და დაისახა სამომავლო გეგმები.

აღსანიშნავია, რომ მრგვალი მაგიდის მუშაობაში მონაწილეობდნენ საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიის წარმომადგენლები, ვეტერინარიის სპეციალისტები და პრაქტიკოსი მეფუტკრეები. ღონისძიებას ესწრებოდნენ: აკადემიის პრეზიდენტის მოადგილე, აკადემიკოსი ანატოლი გიორგაძე; მთავარი აკადემიკოს-მდივანი, აკადემიკოსი ალექსანდრე დიდებულიძე; მეცხოველეობისა და ვეტერინარიის მეცნიერებათა განყოფილების აკადემიკოს-მდივანი, აკადემიკოსი თენგიზ ყურაშვილი; აკადემიკოსი ჯემალ გუგუშვილი; წევრ-კორესპონდენტი დავით გოდერძიშვილი; აკადემიის სწავლული მდივანი, სოფლის მეურნეობის დოქტორი მაია ფეიქრიშვილი; ვეტერინარიის მაგისტრი ნინო ყიფიანი და ფუტკრის დაავადებების სპეციალისტი ნატალია გარდავა. 

მრგვალი მაგიდის მუშაობაში მონაწილეობდნენ აგრეთვე პრაქტიკოსი მეფუტკრეები: მარინე ქარდავა — რ/კ „თაფლი კოლხურის“ თავმჯდომარე (ზუგდიდი); გიორგი მერაბიშვილი — რ/კ „კოდის“ გამგეობის თავმჯდომარე (ახალციხე); მაია ხატიაშვილი — რ/კ „ტკბილი ნობათი“ (რუსთავი); ირმა ამირაჯიბი — მეფუტკრე (საგურამო); თეიმურაზ ღოღობერიძე — მეფუტკრე (პატარა ჯიხაიში) და გიორგი ლაკვეხელიანი — მეფუტკრე (ხონი).

მრგვალი მაგიდის მუშაობა შეაჯამა აკადემიის მეცხოველეობისა და ვეტერინარიის მეცნიერებათა განყოფილების აკადემიკოს-მდივანმა, აკადემიკოსმა თენგიზ ყურაშვილმა. მან მადლობა გადაუხადა დამსწრე საზოგადოებას მობრძანებისა და შეხვედრის მუშაობაში აქტიური მონაწილეობისათვის და იმედი გამოთქვა, რომ მსგავსი სამეცნიერო-პრაქტიკული შეხვედრები ხელს შეუწყობს მეფუტკრეობის დარგში არსებული პრობლემების უკეთ გააზრებასა და მათი გადაჭრის გზების ძიებას.

      ღვაწლმოსილი სელექციონერის სამეცნიერო გზა —

აკადემიკოსი ვაჟა კვალიაშვილი 90 წლისაა

   გამოჩენილ ქართველ მეცნიერს, ვაზისა და ხეხილოვანი კულტურების მკვლევარსა და სელექციონერს, სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა დოქტორს, პროფესორს, საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილ წევრს, აკადემიკოს ვაჟა კვალიაშვილს მიმდინარე წლის 29 აგვისტოს დაბადებიდან 90 და სამეცნიერო-პედაგოგიური და საზოგადოებრივი მოღვაწეობის 65 წელი შეუსრულდა.

ვაჟა კვალიაშვილი 1936 წლის 29 აგვისტოს გორში, პედაგოგის ოჯახში დაიბადა. მის სამეცნიერო არჩევანზე მნიშვნელოვანი გავლენა იქონია პაპამ, ცნობილმა სელექციონერმა ვ. ბესტავაშვილმა. სწორედ მისი საქმიანობის გაცნობამ ადრეულ ასაკშივე გაუღვივა ახალგაზრდა ვაჟა კვალიაშვილს ინტერესი სელექციისა და მცენარეთა გენეტიკის მიმართ, რომელსაც შემდგომ მთელი თავისი პროფესიული ცხოვრება მიუძღვნა.

1954 წელს მან გორის რკინიგზის №11 საშუალო სკოლა ოქროს მედალზე დაამთავრა და სწავლა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის მევენახეობისა და მეხილეობა-მებოსტნეობის ფაკულტეტზე გააგრძელა. ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ, 1960 წლიდან, მისი სამეცნიერო საქმიანობა მებაღეობის, მევენახეობისა და მეღვინეობის სკრის საცდელ სადგურს დაუკავშირდა, სადაც სხვადასხვა დროს მუშაობდა უმცროს და უფროს მეცნიერ თანამშრომლად, განყოფილების გამგედ, მოგვიანებით კი — დირექტორად. 1971–1973 წლებში იყო გორის რაიონის სოფლის მეურნეობის სამმართველოს უფროსის მოადგილე და მთავარი აგრონომი, შემდეგ — დირექტორი. 1973-1983 გორის რაიაღმასკომის თავმჯდომარე, შემდეგ - კასპის რაიკომის პირველი მდივანი. 1983 წლიდან მებაღეობის, მევენახეობისა და მეღვინეობის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში დირექტორის მოადგილედ მუშაობდა სამეცნიერო დარგში, ხოლო 2006 წლიდან ინსტიტუტის ვაზისა და ხეხილის გენოფონდის კვლევისა და გენეტიკა-სელექციის განყოფილებაში მთავარ მეცნიერ თანამშრომლად აგრძელებდა საქმიანობას.

ვაჟა კვალიაშვილის სამეცნიერო კარიერის მნიშვნელოვანი ეტაპი 1969 წელს საკანდიდატო დისერტაციის დაცვა იყო. ნაშრომი — „ვაზის ჰიბრიდული ფორმების ზოგიერთი ბიოლოგიური თვისებების შესწავლის შედეგები შუა ქართლში“ — ვაზის სელექციის საკითხებს ეძღვნებოდა. 2002 წელს მან დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე: „ატმის სელექცია საქართველოში“ და სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა დოქტორის სამეცნიერო ხარისხი მიენიჭა. 2003 წელს არჩეულ იქნა საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტად, ხოლო 2013 წელს — ნამდვილ წევრად, აკადემიკოსად.

მისი სამეცნიერო კვლევების ძირითადი მიმართულებებია ვაზისა და ხეხილოვანი კულტურების გენეტიკა და სელექცია, ქართული გენოფონდის შესწავლა, ჯიშთაშორისი ჰიბრიდიზაცია, ინდუცირებული მუტაგენეზი და სელექციისათვის საწყისი მასალის შექმნა. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მისი მრავალწლიანი კვლევები ქართული ვაზისა და ხეხილოვანი კულტურების გენეტიკური რესურსების გამოვლენის, მათი ბიოლოგიური და სამეურნეო თავისებურებების შესწავლისა და სელექციურ პროცესში გამოყენების მიმართულებით.

ხანგრძლივი კვლევის შედეგად ვაზისა და ატმის ჰიბრიდული ფონდებიდან მან გამოარჩია მაღალი სამეურნეო ღირებულების მქონე მრავალი ახალი ჯიში და ფორმა. ხელოვნური ჰიბრიდიზაციით მიღებული აქვს ყურძნისა და ატმის 30-მდე ახალი ჯიში. მათ შორისაა ატმის ჯიშები „ატენური ყვითელი“, „შაქარგულა“, „მარიამი“, „ვაჟური“, „ნუგურა“, „გორის ყვითელი“ და სხვ. ვაზის ჰიბრიდულ ფორმებს შორის აღსანიშნავია „გორული თეთრი“, „წვრილმარცვალა“, „ბესტავაშვილის თავკვერი“ და განსაკუთრებით „ორსქესიანი თავკვერი“, რომელიც შუა ქართლის პირობებში მაღალხარისხოვან წითელ საღვინე მასალას იძლევა.

მეცნიერის კვლევებში მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს აგრეთვე ვაზისა და ატმის ჯიშების კომბინაციური უნარიანობის, მორფოლოგიური ნიშნების, ბიოლოგიური და სამეურნეო თვისებების მემკვიდრეობისა და ცვალებადობის კანონზომიერებების შესწავლას. ამ კვლევებმა საფუძველი შეუწყო მიზნობრივი სასელექციო პროგრამების შემუშავებასა და საქართველოს პირობებისათვის პერსპექტიული ჯიშებისა და ფორმების შერჩევას.

ვაჟა კვალიაშვილი წლების განმავლობაში იკვლევდა არა მხოლოდ ვაზსა და ატამს, არამედ ვაშლის, მსხლის, გარგარის, ქლიავის, კაკლის, მაყვლისა და სხვა კულტურების ქართულ გენოფონდსაც. მისი შრომები ეხება ქართული გენოტიპების ბიოლოგიურ თავისებურებებს, მათი გენეტიკური და სელექციური ღირსებების შეფასებას, დაკარგული ჯიშების მოძიებისა და აღდგენის აუცილებლობას და ქართული გენოფონდის ახალი, მაღალხარისხოვანი სელექციური ფორმებით გამდიდრებას.

მისი სამეცნიერო მემკვიდრეობა 130-მდე ნაშრომს მოიცავს, მათ შორისაა წიგნი და 10 რეკომენდაცია. არის სამი პატენტის მფლობელი. აქტიურად მონაწილეობდა საქართველოში და საზღვარგარეთის ქვეყნებში გამართულ საერთაშორისო კონგრესებში, სიმპოზიუმებსა და სამეცნიერო კონფერენციებში. 1983–2006 წლებში იყო მებაღეობის, მევენახეობისა და მეღვინეობის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის სამეცნიერო შრომათა კრებულის რედაქტორის მოადგილე, კოშინოვის „მებაღეობის  ინციკლოპედიის“ (მოლდოვა) სარედაქციო კოლეგიის წევრი, ხოლო 1996–2005 წლებში   გორის სასწავლო უნივერსიტეტში მევენახეობისა და მეხილეობის მიმართულებით ეწეოდა პედაგოგიურ საქმიანობას და ლექციებს კითხულობდა.

ვაჟა კვალიაშვილის სამეცნიერო საქმიანობა არაერთი ჯილდოთი და მაღალი პროფესიული აღიარებით აღინიშნა. იგი არის მეხილეთა საერთაშორისო ასოციაციის წევრი, მევენახეობისა და მეღვინეობის საერთაშორისო აკადემიისა და საქართველოს ბიზნესის მეცნიერების აკადემიის ნამდვილი წევრი-აკადემიკოსი. დაჯილდოებულია ნ. ვავილოვის სახელობის საიუბილეო მედლით, ორდენებით „შრომის წითელი დროშისა“ და „შრომითი მამაცობისათვის“. იგი გორის საპატიო მოქალაქეა.

აკადემიკოს ვაჟა კვალიაშვილის მრავალწლიანი მოღვაწეობა ქართული მევენახეობისა და მეხილეობის განვითარებას, ეროვნული გენეტიკური რესურსების შესწავლასა და მათ სელექციურ გამოყენებას უკავშირდება. მისი სამეცნიერო საქმიანობის მთავარი ღირებულება სწორედ ამ მიმართულებების ერთიანობაშია — ქართული ვაზისა და ხეხილოვანი კულტურების გენოფონდის შესწავლა, მისი შენარჩუნება, გამდიდრება და პრაქტიკული სელექციისთვის გამოყენება.

90 წლის იუბილე ღირსეული დროა იმ სამეცნიერო გზის შესაფასებლად, რომელიც აკადემიკოსმა ვაჟა კვალიაშვილმა ექვს ათეულზე მეტი წლის განმავლობაში განვლო და რომელსაც ქართული მევენახეობისა და მეხილეობის განვითარების საქმეს მიუძღვნა.

საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემია გულითადად ულოცავს ბატონ ვაჟა კვალიაშვილს დაბადებიდან 90 წლის საიუბილეო თარიღს და სამეცნიერო-პედაგოგიური და საზოგადოებრივი მოღვაწეობის 65 წლისთავს, უსურვებს ჯანმრთელობას, ხანგრძლივ სიცოცხლეს, შემოქმედებით ენერგიასა და ახალ სამეცნიერო წარმატებებს ჩვენი ქვეყნის საკეთილდღეოდ.

გამორჩეული მეცნიერი და ღვაწლმოსილი მკვლევარი 

 აკადემიკოს   რევაზ მახარობლიძეს   90   წელი   შეუსრულდა

 საქართველოს სოფლის მეურნეობის წარმოების მექანიზაციის დარგში გამორჩეულ მეცნიერსა და ღვაწლმოსილ მკვლევარს, ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორს, პროფესორს, საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსს, ამავე აკადემიის პრეზიდიუმის წევრს, აგროინჟინერიის მეცნიერებათა განყოფილების აკადემიკოს-მდივანსა და სოფლის მეურნეობის მექანიზაციის მიმართულების კოორდინატორს, აკადემიკოს რევაზ მახარობლიძეს 22 აგვისტოს დაბადებიდან 90, ხოლო ნაყოფიერი სამეცნიერო-პედაგოგიური და საზოგადოებრივი მოღვაწეობის 65 წელი შეუსრულდა.

რევაზ მახარობლიძე დაიბადა 1936 წლის 22 აგვისტოს, ცაგერის რაიონის სოფელ ლაჯანაში. 1954 წელს დაამთავრა ცაგერის საშუალო სკოლა, ხოლო 1959 წელს — საქართველოს სუბტროპიკული მეურნეობის ინსტიტუტის სოფლის მეურნეობის წარმოების მექანიზაციის ფაკულტეტი ინჟინერ-მექანიკოსის კვალიფიკაციით. 1961–1964 წლებში სწავლობდა საბჭოთა კავშირის არაშავმიწანიადაგიანი ზონის სოფლის მეურნეობის მექანიზაციისა და ელექტრიფიკაციის ცენტრალურ სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში (ქ. მინსკი). სწავლის დასრულების შემდეგ, 1966 წელს, ლიტვის სასოფლო-სამეურნეო აკადემიაში (ქ. კაუნასი) დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია, ხოლო 1982 წელს — სადოქტორო დისერტაცია და მიენიჭა ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორის სამეცნიერო ხარისხი.

1990 წელს რევაზ მახარობლიძე არჩეულ იქნა საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტად, ხოლო 1992 წელს — აკადემიის ნამდვილ წევრად, აკადემიკოსად.

ბატონი რევაზი სხვადასხვა დროს მუშაობდა საქართველოს სუბტროპიკული მეურნეობის ინსტიტუტში ასისტენტად (1959–1961), კათედრის გამგედ (1967–1974); საბჭოთა კავშირის არაშავმიწანიადაგიანი ზონის სოფლის მეურნეობის მექანიზაციისა და ელექტრიფიკაციის ცენტრალურ სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში — უფროს მეცნიერ მუშაკად (1974–1976); საქართველოს სოფლის მეურნეობის მექანიზაციისა და ელექტრიფიკაციის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში — განყოფილების გამგედ (1976–1981) და ინსტიტუტის დირექტორად (2000–2006); საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში (ამჟამად — საქართველოს აგრარული უნივერსიტეტი) — კათედრის გამგედ (1982–2006), ხოლო 2007 წლიდან — სრულ პროფესორად.

რევაზ მახარობლიძის სამეცნიერო კვლევები ძირითადად მიმართულია სასოფლო-სამეურნეო მანქანების დინამიკის, საიმედოობისა და პარამეტრების ოპტიმიზაციის პრობლემების გადაწყვეტისაკენ. მის ნაშრომებში ფართოდ არის გამოყენებული და განვითარებული, სასოფლო-სამეურნეო მანქანების სპეციფიკის გათვალისწინებით, რეოლოგიის, მექანიზმებისა და მანქანების თეორიის, წრფივი და არაწრფივი რხევების, ოპტიმალური პროცესებისა და სხვა თანამედროვე მეთოდები.

აღნიშნული კვლევების საფუძველზე მან შეიმუშავა სამთო მიწათმოქმედებისა და სუბტროპიკული კულტურების მოვლა-მოყვანის მექანიზაციის ოპტიმალური პარამეტრების ანალიზისა და სინთეზის მეთოდები. მისი სამეცნიერო ნაშრომები და თეორიული დებულებები ფართოდ გამოიყენება სამეცნიერო-კვლევით, საკონსტრუქტორო და სასწავლო დაწესებულებებში ახალი სასოფლო-სამეურნეო მანქანების შექმნისა და არსებული კონსტრუქციების სრულყოფის, აგრეთვე საინჟინრო და სამეცნიერო კადრების მომზადების პროცესში.

აღსანიშნავია, რომ ბატონი რევაზ მახარობლიძე წარმატებით უთავსებდა სამეცნიერო საქმიანობას პედაგოგიურ, ორგანიზაციულ და საზოგადოებრივ მოღვაწეობას. იგი მუშაობდა სასწავლო პროცესის გაუმჯობესების პროგრესული მეთოდების დანერგვაზე და ნაყოფიერად მოღვაწეობდა სოფლის მეურნეობის მექანიზაციის დარგის მაღალკვალიფიციური სპეციალისტების მომზადების მიმართულებით. მისი ხელმძღვანელობით 44-მა ახალგაზრდა მეცნიერმა დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია ტექნიკის მეცნიერებათა კანდიდატის სამეცნიერო ხარისხის მოსაპოვებლად, მათგან ცხრამ კი მოგვიანებით სადოქტორო დისერტაციაც დაიცვა.

რ. მახარობლიძე იყო საქართველოს აგრარულ უნივერსიტეტთან არსებული სადოქტორო დისერტაციების დაცვის სპეციალიზებული საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე, საქართველოს მეცნიერებისა და ტექნიკის სამინისტროს მექანიზაციისა და ელექტრიფიკაციის საექსპერტო საბჭოს თავმჯდომარე, რესპუბლიკის რამდენიმე ინსტიტუტის სამეცნიერო საბჭოს წევრი. იგი ასევე ხელმძღვანელობდა აგრარული უნივერსიტეტისა და საქართველოს აგროსამრეწველო გაერთიანების სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტების რიგ სამეცნიერო მიმართულებებს.

აკადემიკოს რევაზ მახარობლიძეს სამეცნიერო-პედაგოგიური მოღვაწეობის პერიოდში გამოქვეყნებული აქვს 430 სამეცნიერო ნაშრომი, მათ შორის 24 მონოგრაფია, 4 სახელმძღვანელო და 6 რეკომენდაცია. იგი 71 გამოგონების ავტორია.

აკადემიკოს რ. მახარობლიძეს მონაწილეობა აქვს მიღებული არაერთ ადგილობრივ და საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენციაში, სიმპოზიუმში, ყრილობასა და კონგრესში, სადაც მისი მოხსენებები ყოველთვის დიდ ინტერესს იწვევდა.

მრავალწლიანი ნაყოფიერი სამეცნიერო, პედაგოგიური და საზოგადოებრივი მოღვაწეობისათვის აკადემიკოსი რევაზ მახარობლიძე არაერთი მაღალი ჯილდოსა და აღიარების მფლობელია. იგი საქართველოს რესპუბლიკის მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატია (1994); დაჯილდოებულია „საბჭოთა კავშირის გამომგონებლის“ სამკერდე ნიშნით, „ღირსების ორდენით“ (1999), 2006 წლის საუკეთესო მეცნიერის ვერცხლის მედლით, საქართველოს სოფლის მეურნეობის მექანიზაციის დარგის განვითარებაში შეტანილი წვლილისათვის საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიის საპატიო სიგელით, იუნესკოს საპატიო სიგელით სოფლის მეურნეობის მექანიზაციის დარგში სამეცნიერო მიღწევებისათვის (2022), აგრეთვე საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიის დიპლომით ნაშრომისათვის „მცირე მექანიზაციის ხელის მანქანების დინამიკა და ოპტიმალური პარამეტრების გაანგარიშების საფუძვლები“ (2023).

 საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემია გულითადად ულოცავს ბატონ რევაზ მახარობლიძეს დაბადებიდან 90 წლის საიუბილეო თარიღს და სამეცნიერო-პედაგოგიური და საზოგადოებრივი მოღვაწეობის 65 წლისთავს,  უსურვებს ჯანმრთელობას, ხანგრძლივ სიცოცხლეს, კეთილდღეობას და კვლავაც ნაყოფიერ სამეცნიერო, პედაგოგიურ და საზოგადოებრივ საქმიანობას.

აკადემიკოსი ომარ ქეშელაშვილი 85 წლისაა

   საქართველოს აგრარული ეკონომიკური აზრისა და მეცნიერების განვითარებაში მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ეკონომიკის მეცნიერებათა დოქტორმა, პროფესორმა, საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსმა ომარ ქეშელაშვილმა. მისი მრავალწლიანი სამეცნიერო, პედაგოგიური და ორგანიზაციული საქმიანობა დაკავშირებულია აგრარული სექტორის ეკონომიკური განვითარების აქტუალური პრობლემების კვლევასა და ამ მიმართულებით ახალი სამეცნიერო მიდგომების ჩამოყალიბებასთან.

ომარ ქეშელაშვილი დაიბადა 1941 წლის 14 აგვისტოს მეცნიერთა ოჯახში. მამა ქართული აგრობიოლოგიური მეცნიერების ერთ-ერთი ფუძემდებელი და თვალსაჩინო წარმომადგენელი იყო, დედა კი — ცნობილი მეცნიერ-ნიადაგმცოდნე. სამეცნიერო გარემოში აღზრდამ და ოჯახურმა ტრადიციებმა მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა მისი პროფესიული ინტერესებისა და სამეცნიერო მოღვაწეობის ჩამოყალიბებაში.

1963 წელს წარჩინებით დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის ეკონომიკისა და ორგანიზაციის ფაკულტეტი. 1968 წელს, 27 წლის ასაკში, დაიცვა ეკონომიკის მეცნიერებათა კანდიდატის, ხოლო 1978 წელს — ეკონომიკის მეცნიერებათა დოქტორის სამეცნიერო ხარისხი. მისი სადოქტორო კვლევა, რომელიც გამოჩენილმა მეცნიერებმა მაღალი შეფასებით აღნიშნეს, წარმოადგენდა ახალ მიმართულებას მიწათმოქმედების ქიმიზაციის ეკონომიკური შეფასების სფეროში. კვლევაში, იმ პერიოდისთვის ინოვაციური მიდგომის სახით, გამოყენებული იყო ინფორმაციული ტექნოლოგიების შესაძლებლობები.

1994 წელს ომარ ქეშელაშვილი არჩეულ იქნა საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტად, ხოლო 1995 წელს — აკადემიის ნამდვილ წევრად (აკადემიკოსად). იგი ასევე არის ნიუ-იორკის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი, საქართველოს ეკონომიკის, ბიზნესისა და ეკოლოგიის მეცნიერებათა აკადემიების აკადემიკოსი.

ომარ ქეშელაშვილის სამეცნიერო და ორგანიზაციული საქმიანობა განსაკუთრებით მჭიდროდ არის დაკავშირებული სოფლის მეურნეობის ეკონომიკისა და ორგანიზაციის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტთან, სადაც 1966 წლიდან სხვადასხვა თანამდებობაზე მუშაობდა: თავდაპირველად უფროს მეცნიერ-თანამშრომლად, 1973 წლიდან — სექტორის გამგედ, 1979 წლიდან — განყოფილების გამგედ, ხოლო 1984 წლიდან — დირექტორის მოადგილედ.

1988 წლიდან იგი იყო აღნიშნული ინსტიტუტის ბაზაზე შექმნილი საქართველოს აგროსამრეწველო კომპლექსის ეკონომიკისა და მართვის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე. 2006 წლის 1 თებერვლიდან დაინიშნა ამავე ინსტიტუტის დირექტორად. 2007 წლის 5 სექტემბრიდან 2011 წლის აგვისტომდე ხელმძღვანელობდა ახლად დაფუძნებულ საჯარო სამართლის იურიდიულ პირს — აგრარული ეკონომიკის ინსტიტუტს, თავდაპირველად დირექტორის, შემდგომ კი სამეცნიერო საბჭოს თავმჯდომარისა და ინსტიტუტის სამეცნიერო ხელმძღვანელის რანგში.

1991–2011 წლებში ომარ ქეშელაშვილი იყო მის მიერ დაფუძნებული კერძო უმაღლესი სასწავლებლის — საქართველოს ბიზნესის უნივერსიტეტის — რექტორი. 2011 წლიდან კი ამ უნივერსიტეტის ბაზაზე დაფუძნებული შპს „ეკონომიკისა და ბიზნესის ინსტიტუტის“ დირექტორია.

2008 წლიდან იგი იყო საერთაშორისო, რეფერირებადი სამეცნიერო-მეთოდოლოგიური და პრაქტიკული ჟურნალის „აგრარულ-ეკონომიკური მეცნიერება და ტექნოლოგიები“ სარედაქციო-სამეცნიერო საბჭოს თავმჯდომარე და მთავარი რედაქტორი.

აკადემიკოს ომარ ქეშელაშვილის სამეცნიერო საქმიანობის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მიმართულება საქართველოს აგრარულ-ეკონომიკური მეცნიერების პრაქტიკულ საჭიროებებთან დაკავშირებული კვლევების განვითარებაა. მისი გამოკვლევებით ჩამოყალიბდა ახალი სამეცნიერო მიმართულებები, რომელთა საფუძველზეც შესაძლებელი გახდა აგრარული წარმოების ეკონომიკური ეფექტიანობის შეფასების, რესურსების რაციონალური გამოყენებისა და სამეურნეო რისკების მართვის მეთოდოლოგიური მიდგომების სრულყოფა.

მან პირველმა შეიმუშავა სპეციალური მეთოდიკა და კომპიუტერული პროგრამა, რომლის საფუძველზეც განხორციელდა საქართველოს სოფლის მეურნეობაში ქიმიური საშუალებების — მინერალური სასუქების, ჰერბიციდებისა და მცენარეთა დაცვის საშუალებების — გამოყენების ეკონომიკური შეფასება. კვლევისას გათვალისწინებული იყო როგორც შესაბამისი მეცნიერული საფუძვლები, ისე საქართველოს სხვადასხვა ბუნებრივ-სამეურნეო ზონის თავისებურებები.

საქართველოში პირველად მის მიერ იქნა გამოკვლეული და დადგენილი მცენარეთა მავნე ორგანიზმების წინააღმდეგ ბრძოლის მიზანშეწონილობის ეკონომიკური ზღვრები. ამ კვლევებმა მნიშვნელოვანი საფუძველი შექმნა მცენარეთა დაცვის ღონისძიებების ეკონომიკური ეფექტიანობის შეფასებისა და წარმოებაში რესურსების რაციონალური გამოყენებისთვის.

აკადემიკოსმა ომარ ქეშელაშვილმა საფუძველი ჩაუყარა ფერმერულ მეურნეობებში სამეურნეო რისკების მართვის პრობლემების სისტემურ კვლევას. 2008–2009 წლებში მან პირველად განსაზღვრა რისკების მართვის მიზანშეწონილობის ეკონომიკური ზღვრები და უკუგების ოპტიმალური დონეები ფერმერული მეურნეობებისთვის, საქართველოს სხვადასხვა ზონის თავისებურებების გათვალისწინებით. აღნიშნულ კვლევებს მნიშვნელოვანი მეცნიერული და პრაქტიკული ღირებულება აქვს.

მნიშვნელოვანია მისი წვლილი საქართველოს სოფლის მეურნეობის საწარმოო სპეციალიზაციის ზონალური სქემის შემუშავებაშიც. ჩატარებული კვლევების საფუძველზე 2009 წელს საქართველოს ტერიტორია სოფლის მეურნეობის საწარმოო სპეციალიზაციის მიხედვით დაიყო 13 ზონად და 8 ქვეზონად. აღნიშნული ზონირება, რომელიც ითვალისწინებს სოფლის მეურნეობის კავშირს კვების მრეწველობასთან, საფუძვლად დაედო აგრარულ სფეროში სამეცნიერო-კვლევითი საქმიანობის ორგანიზებასა და შესაბამისი მიმართულებების განსაზღვრას.

აკადემიკოს ომარ ქეშელაშვილის თანახელმძღვანელობით, უშუალო მონაწილეობითა და რედაქტორობით 1977, 1982 და 1986 წლებში მომზადდა და მასობრივი ტირაჟით გამოიცა ავტორთა კოლექტივის კაპიტალური ნაშრომი „რეკომენდაციები საქართველოს სოფლის მეურნეობის გაძღოლის სისტემების შესახებ“. 1985–1987 წლებში მისი მონაწილეობით მომზადდა ასევე „სოფლის მეურნეობის გაძღოლის სისტემების რეკომენდაციები“ საქართველოს 15 ტიპური სასოფლო-სამეურნეო საწარმოსათვის. აღნიშნული ნაშრომისთვის ავტორთა კოლექტივს მიენიჭა საქართველოს მეცნიერებისა და ტექნიკის სახელმწიფო კომიტეტის პირველი ხარისხის პრემია.

1970–1980-იან წლებში, მისი თანახელმძღვანელობითა და უშუალო მონაწილეობით, მრავალი წლის განმავლობაში მუშავდებოდა კომპლექსური პროექტი „მეცნიერულ-ტექნიკური პროგრესი აგროსამრეწველო კომპლექსში“, რომელშიც 40-ზე მეტი სასწავლო, სამეცნიერო-კვლევითი და საპროექტო დაწესებულება მონაწილეობდა.

1970-იანი წლებიდან დაახლოებით 10–15 წლის განმავლობაში აკადემიკოს ომარ ქეშელაშვილის უშუალო ხელმძღვანელობითა და საერთო კოორდინაციით განხორციელდა მნიშვნელოვანი სამეცნიერო-გამოყენებითი სამუშაოები საქართველოს 15 რაიონის სოციალურ-ეკონომიკური განვითარების პროგრამების შესამუშავებლად. აღნიშნული პროგრამები შემდგომში პრაქტიკაში დაინერგა.

1990-იანი წლებიდან, საბაზრო ეკონომიკის პირობებში, ომარ ქეშელაშვილის სამეცნიერო საქმიანობამ ახალი მიმართულებები შეიძინა. 1995 წელს მან შექმნა ორიგინალური სახელმძღვანელო „ბიზნესის ორგანიზაცია“, რომლითაც სხვადასხვა უმაღლესი სასწავლებლის სტუდენტები სარგებლობდნენ.

მისი სამეცნიერო და საგანმანათლებლო მოღვაწეობა არაერთ მონოგრაფიასა და სახელმძღვანელოში აისახა. მათ შორისაა: მათ შორისაა: „აგროსამრეწველო ინტეგრაცია და მისი განვითარების პერსპექტივები საქართველოში“ (1986); „სამართალმცოდნეობა ყველასათვის“ (2001); „ვინ იცის ეკონომიკა?“ (2004); „ფერმერული მეურნეობის მენეჯმენტი“ (2005); „ინტელექტუალური საუბრები“ (2005); „საქართველოს აგრარული სექტორის ეკონომიკური ზრდის სტრატეგიული სისტემა“ — ოთხ ტომად (2008–2010); „რისკის მართვა ფერმერულ მეურნეობებში“ (2009); „ბიზნესური ეკონომიკა“ (2010); „სამთო სოფლის მეურნეობა (განვითარების სტრატეგია და პრიორიტეტები)“ (2010); „ბიზნეს-გეგმის შედგენის თეორია და პრაქტიკა“ (2012); „ეკონომისტისა და ბიზნესმენის ცნობარი“ (2014); „ეკონომიკური ცოდნის მცირე საგანძური“ (2014) და „ეს ყველამ უნდა იცოდეს“ (2015).

აკადემიკოს ომარ ქეშელაშვილის მრავალწლიანი სამეცნიერო-პედაგოგიური და საზოგადოებრივი მოღვაწეობა არაერთხელ იქნა სათანადოდ დაფასებული. იგი არის საქართველოს მეცნიერებისა და ტექნიკის სახელმწიფო კომიტეტის პირველი პრემიის ლაურეატი (1983), საკავშირო სამეცნიერო-ეკონომიკური საზოგადოების კონკურსის III ხარისხის პრემიის ლაურეატი (1983), საზოგადოება „ცოდნის“ მედლის — „აქტიური მუშაობისათვის“ — მფლობელი (1987), დაჯილდოებულია „ღირსების“ ორდენით (1999). 2013 წელს მიენიჭა აგრარულ სფეროში წლის საუკეთესო მეცნიერის საპატიო წოდება ეკონომიკის დარგში. ასევე დაჯილდოებულია საქართველოს განათლების, კულტურისა და სპორტის სამინისტროს საპატიო სიგელით უმაღლესი განათლებისა და მეცნიერების სფეროში ხანგრძლივი და ნაყოფიერი სამეცნიერო-საგანმანათლებლო საქმიანობისთვის.

აკადემიკოს ომარ ქეშელაშვილის სამეცნიერო მემკვიდრეობა, რომელიც აერთიანებს ფუნდამენტურ კვლევებს, მეთოდოლოგიურ ნაშრომებს, სახელმძღვანელოებსა და პრაქტიკული დანიშნულების რეკომენდაციებს, მნიშვნელოვან ადგილს იკავებს ქართული აგრარული ეკონომიკური მეცნიერების განვითარების ისტორიაში. მისი მრავალწლიანი მოღვაწეობა დაკავშირებულია აგრარული წარმოების ეკონომიკური ეფექტიანობის, სამეურნეო რისკების მართვის, საწარმოო სპეციალიზაციისა და სოფლის მეურნეობის განვითარების სტრატეგიული მიმართულებების კვლევასთან.

საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემია გულითადად ულოცავს ბატონ ომარ ქეშელაშვილს დაბადებიდან 85 წლის საიუბილეო თარიღს და სამეცნიერო-პედაგოგიური მოღვაწეობის 60 წლისთავს, უსურვებს ჯანმრთელობას, დღეგრძელობას, შემოქმედებით ენერგიასა და ახალ სამეცნიერო წარმატებებს.

საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიამ ფესტივალ „ალოობა 2026“-ში ქართული ხორბლის სამეცნიერო მემკვიდრეობა წარადგინა

 მიმდინარე წლის 25 ივლისს, კახეთის რეგიონში, დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის ცენტრალურ პარკში, ფესტივალი „ალოობა 2026“ გაიმართა. ღონისძიებამ თავი მოუყარა სახელმწიფო უწყებების, სამეცნიერო ორგანიზაციების, ფერმერების, ადგილობრივი მეწარმეების, აგრარული დარგის სპეციალისტებისა და ქართული ხორბლის კულტურით დაინტერესებული მრავალრიცხოვანი საზოგადოების წარმომადგენლებს.

ფესტივალში მონაწილეობდნენ სსიპ სოფლის მეურნეობის სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრი, საქართველოს ცენტრალური ბოტანიკური ბაღი, კავკასიის რეგიონული გარემოსდაცვითი ცენტრი, აგრეთვე ადგილობრივი მეწარმეები – ხორბლის მწარმოებლები, პურის მცხობელები და აგროსასურსათო სფეროში მოღვაწე სხვა წარმომადგენლები.

საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიას ფესტივალზე წარმოადგენდნენ აკადემიის პრეზიდენტის მოადგილე, აკადემიკოსი ანატოლი გიორგაძე და აკადემიური დეპარტამენტის უფროსი, აკადემიკოსი მარინე ბარვენაშვილი.

საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემია მრავალი ათწლეულის განმავლობაში განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობს ქართული ხორბლის გენეტიკური რესურსების შესწავლას, ენდემური სახეობებისა და ადგილობრივი ჯიშების დაცვას, მათ მეცნიერულ კვლევასა და ფართო პოპულარიზაციას. აღნიშნული საქმიანობა წარმოადგენს აკადემიის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან სამეცნიერო მიმართულებას, რომელიც მიზნად ისახავს ქვეყნის უნიკალური აგრობიომრავალფეროვნების შენარჩუნებასა და მომავალი თაობებისთვის გადაცემას.

ამ საქმიანობის ერთ-ერთი თვალსაჩინო გამოხატულება იყო აკადემიაში გამართული საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენცია, რომელიც მთლიანად ქართულ ხორბალს მიეძღვნა. კონფერენციამ კიდევ ერთხელ წარმოაჩინა საქართველოს განსაკუთრებული როლი მსოფლიო მეხორბლეობის ისტორიაში და ხაზი გაუსვა ქართული ხორბლის უნიკალურობას, როგორც მსოფლიო სასოფლო-სამეურნეო და კულტურული მემკვიდრეობის მნიშვნელოვან ნაწილს.

აღსანიშნავია, რომ იუნესკოს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის წარმომადგენლობით ნუსხაში „ქართული ხორბლის კულტურა – რიტუალები და ტრადიციები“ შეტანას წინ უძღოდა  მიზანმიმართული და შრომატევადი საქმიანობა. ამ პროცესის ორგანიზებასა და კოორდინაციაში მნიშვნელოვანი წვლილი სწორედ საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიამ შეიტანა, რაც კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს აკადემიის განსაკუთრებულ როლს ქართული ხორბლის კულტურული და სამეცნიერო მემკვიდრეობის დაცვის საქმეში.

ამ მნიშვნელოვანი საერთაშორისო აღიარების შემდეგ, საქართველოს პარლამენტის აგრარულ საკითხთა კომიტეტში საქიან შეხვედრაზე აკადემიამ აიღო ვალდებულება, ქართული ხორბლის პოპულარიზაციის მიზნით მოემზადებინა და გამოეცა სამეცნიერო  გამოცემები, რომლებიც საზოგადოებას სრულყოფილად გააცნობდა ქართული ხორბლის ისტორიულ, სამეცნიერო, აგრობიოლოგიურ და კულტურულ მნიშვნელობას.

ფესტივალ „ალოობა 2026“-ზე აკადემიამ ფართო ექსპოზიცია წარმოადგინა. დამთვალიერებლებს შესაძლებლობა ჰქონდათ გაცნობოდნენ   აკადემიის მიერ გამოცემულ ინტელექტუალურ პროდუქტებს – მონოგრაფიებს, წიგნებს, ბროშურებს, რეკომენდაციებს, სამეცნიერო შრომათა კრებულებსა და სხვა გამოცემებს.

განსაკუთრებული ინტერესი გამოიწვია 2026 წელს გამოცემულმა პუბლიკაციებმა, რომლებშიც განხილულია ქართული ხორბლის ენდემური სახეობები და ადგილობრივი ჯიშები, მათი ბიოლოგიური თავისებურებები, მოვლა-მოყვანის თანამედროვე აგროტექნოლოგია, დაავადებებისა და მავნებლების წინააღმდეგ ბრძოლის ღონისძიებები, აგრეთვე ქართული ხორბლის გენეტიკური და კულტურული მნიშვნელობა, ასევე აგრობიომრავალფეროვნების მიმართულებით გამოცემულმა სამეცნიერო პუბლიკაციებმა.

ფესტივალს ესწრებოდნენ საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარე შალვა პაპუაშვილი, პარლამენტის თავმჯდომარის მოადგილე ნინო წილოსანი, გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის მინისტრი დავით სონღულაშვილი, დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის მერი ნიკოლოზ ჯანიაშვილი, აღმასრულებელი და საკანონმდებლო ხელისუფლების წარმომადგენლები, სამეცნიერო და აკადემიური წრეების წევრები, ფერმერები, კერძო სექტორის წარმომადგენლები და ქართული ხორბლის კულტურით დაინტერესებული მრავალი მოქალაქე.

სტუმრებმა დიდი ინტერესით დაათვალიერეს საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიის საგამოფენო სივრცე, გაეცნენ წარმოდგენილ გამოცემებს, მაღალი შეფასება მისცეს მათ სამეცნიერო და პრაქტიკულ მნიშვნელობას და განსაკუთრებული ყურადღება გაამახვილეს ქართული ხორბლის დაცვის, კვლევისა და პოპულარიზაციის მიმართულებით აკადემიის მრავალწლიან საქმიანობაზე.

ფესტივალ „ალოობა 2026“-ში საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიის მონაწილეობამ კიდევ ერთხელ დაადასტურა, რომ აკადემია აქტიურად აგრძელებს ეროვნული აგრობიომრავალფეროვნების, ქართული ხორბლის უნიკალური გენოფონდისა და მრავალსაუკუნოვანი სამიწათმოქმედო ტრადიციების დაცვას, მეცნიერულ კვლევასა და პოპულარიზაციას, რაც მნიშვნელოვანი წინაპირობაა ქვეყნის სასურსათო უსაფრთხოების, აგრარული მეცნიერების განვითარებისა და ეროვნული კულტურული მემკვიდრეობის შენარჩუნებისთვის.

ლეონარდე დეკაპრელევიჩის დაბადებიდან 140 წელი

 2026 წლის 25 ივლისს შესრულდა გამოჩენილი ქართველი მეცნიერის, გენეტიკოს-სელექციონერის, ბოტანიკოსის, სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა დოქტორის, პროფესორის, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტის, საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიის ერთ-ერთი დამფუძნებლისა და აკადემიკოსის ლეონარდე დეკაპრელევიჩის (1886–1981) დაბადებიდან 140 წელი.

ლეონარდე დეკაპრელევიჩი იმ გამორჩეულ მეცნიერთა შორისაა, რომლებმაც XX საუკუნის ქართული აგრარული მეცნიერების განვითარებაში უდიდესი წვლილი შეიტანეს. მისი სახელი განუყოფლად არის დაკავშირებული გენეტიკის, სელექციის, მემინდვრეობის, თესლწარმოების, კულტურულ მცენარეთა შესწავლისა და განსაკუთრებით — ქართული ხორბლის უნიკალური გენეტიკური რესურსების კვლევის ისტორიასთან.

მისმა მრავალწლიანმა სამეცნიერო მოღვაწეობამ მსოფლიო მეცნიერებას გააცნო ქართული ხორბლის მრავალფეროვნება და კიდევ ერთხელ დაადასტურა საქართველოს განსაკუთრებული მნიშვნელობა ხორბლის წარმოშობისა და კულტურული ფორმების ჩამოყალიბების ისტორიაში.

ლეონარდე დეკაპრელევიჩი დაიბადა 1886 წლის 25 ივლისს თბილისში, რკინიგზელის ოჯახში. მისი წინაპრები მჭიდროდ იყვნენ დაკავშირებული საქართველოსთან. პაპა — ალექსანდრე დეკაპრელევიჩი — სამხედრო სამსახურის შემდეგ საქართველოში დასახლდა, ხოლო დედის მხრიდან ბებია — სალომე ჩიგიანი — წარმოშობით ქართველი იყო.

1912 წელს დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტის საბუნებისმეტყველო-ისტორიული განყოფილება. 1914 წელს მუშაობა დაიწყო თბილისის ბოტანიკური ბაღის სელექციის განყოფილებაში უმცროს სპეციალისტად, ხოლო 1916 წლიდან ამავე განყოფილების გამგე გახდა.

1929–1930 წლებში ლეონარდე დეკაპრელევიჩის დიდი დამსახურებით დაარსდა საქართველოს ცენტრალური სასელექციო სადგური, რომლის პირველი დირექტორიც თავად იყო. ამ დაწესებულებამ მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა საქართველოში სელექციის, ჯიშთა გამოცდისა და სათესლე მეურნეობის მეცნიერული საფუძვლების შექმნაში.

1929 წლიდან იგი საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის ლექტორი იყო, ხოლო 1937–1973 წლებში ხელმძღვანელობდა ამავე ინსტიტუტის გენეტიკა-სელექციის კათედრას. შემდგომ წლებში იგი იყო კათედრის საპატიო გამგე და კონსულტანტი. მისი ხელმძღვანელობით აღიზარდა მეცნიერთა და სპეციალისტთა არაერთი თაობა.

ლეონარდე დეკაპრელევიჩის სამეცნიერო-კვლევითი საქმიანობა უმთავრესად ამიერკავკასიის, განსაკუთრებით კი საქართველოს კულტურული ფლორის შესწავლას ეძღვნებოდა. ნიკოლოზ ვავილოვთან და პეტრე ჟუკოვსკისთან ერთად მან მეცნიერულად დაასაბუთა, რომ საქართველო ხორბლის წარმოშობის ერთ-ერთი მთავარი მსოფლიო კერაა.

მეცნიერის განსაკუთრებული დამსახურებაა ქართული ხორბლის ენდემური სახეობების შესწავლა, მათი ბიოლოგიური და სამეურნეო თავისებურებების აღწერა და საერთაშორისო სამეცნიერო საზოგადოებისთვის მათი უნიკალური მნიშვნელობის გაცნობა. მისმა კვლევებმა მნიშვნელოვანი საფუძველი შექმნა ქართული ხორბლის გენეტიკური რესურსების მსოფლიო მნიშვნელობის აღიარებისთვის.

დეკაპრელევიჩმა დიდი ყურადღება დაუთმო ხალხური სელექციის გამოცდილების შესწავლას და დაასაბუთა მისი მნიშვნელობა კულტურულ მცენარეთა გაუმჯობესების საქმეში. მისი ხელმძღვანელობითა და მონაწილეობით შეიქმნა ხორბლის, სიმინდის, ქერისა და ლობიოს ახალი ჯიშები.

აკადემიკოსი ივანე ჯავახიშვილი თავის ფუნდამენტურ ნაშრომში „საქართველოს ეკონომიკური ისტორია“ არაერთხელ იმოწმებს ლეონარდე დეკაპრელევიჩის მოსაზრებებს საქართველოში გავრცელებული პურეულის, სიმინდის, ლობიოსა და სხვა კულტურული მცენარეების შესახებ, რაც კიდევ ერთხელ ადასტურებს მისი სამეცნიერო ავტორიტეტის მნიშვნელობას.

ლეონარდე დეკაპრელევიჩი იყო საქართველოს აგრარული მეცნიერების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ორგანიზატორი და მეცნიერული სკოლის ჩამომყალიბებელი. იგი საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიის ერთ-ერთი დამფუძნებელი და მისი ნამდვილი წევრი (აკადემიკოსი) იყო. მისი წვლილი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ქართული აგრარული მეცნიერების ინსტიტუციური განვითარების საქმეში.

მეცნიერს მიღებული ჰქონდა რვა საავტორო მოწმობა. 1973 წელს იგი გახდა ნიკოლოზ ვავილოვის სახელობის პრემიის ერთ-ერთი პირველი ლაურეატი. იგი ასევე იყო საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი, დაჯილდოებული ორი ლენინის ორდენით, სხვა სახელმწიფო ჯილდოებითა და მედლებით.

ლეონარდე დეკაპრელევიჩის სამეცნიერო მემკვიდრეობა ასახულია მრავალ მონოგრაფიაში, სამეცნიერო სტატიასა და მეთოდურ ნაშრომში. 1987 წელს გამომცემლობა „მეცნიერებამ“ გამოსცა მისი „ბიობიბლიოგრაფია“, რომელიც პეტრე ნასყიდაშვილის მიერ მომზადებულ მასალებზე დაყრდნობით ასახავს მეცნიერის ცხოვრებას, მოღვაწეობასა და სამეცნიერო პუბლიკაციებს.

დღეს, როდესაც მსოფლიო სულ უფრო მეტად აფასებს ადგილობრივ გენეტიკურ რესურსებს, ბიომრავალფეროვნებასა და სასურსათო უსაფრთხოებას, ლეონარდე დეკაპრელევიჩის სამეცნიერო მემკვიდრეობა განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს. მისმა კვლევებმა ქართული ხორბლის უნიკალური სახეობები მსოფლიო მეცნიერების ყურადღების ცენტრში მოაქცია და საფუძველი ჩაუყარა მათი შემდგომი შესწავლისა და დაცვის საქმეს.

ლეონარდე დეკაპრელევიჩის დაბადებიდან 140 წლის იუბილე კიდევ ერთი შესაძლებლობაა, პატივი მივაგოთ დიდ მეცნიერს, რომელმაც მთელი ცხოვრება მიუძღვნა ქართული მეცნიერების, სოფლის მეურნეობისა და ეროვნული გენეტიკური საგანძურის შესწავლას. მისი სახელი სამუდამოდ დარჩება ქართული აგრარული მეცნიერების ისტორიაში, როგორც დიდი მკვლევრის, სელექციონერის, პედაგოგისა და სამშობლოს ერთგული მოამაგის.

       მიმდინარე წლის 22 ივლისს გაიმართა საერთაშორისო ონლაინ შეხვედრა-კონსულტაცია, რომელშიც მონაწილეობა მიიღეს საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდენტის მოადგილემ, აკადემიკოსმა ანატოლი გიორგაძემ და აკადემიის მთავარმა სპეციალისტმა, დოქტორმა ირინე ბახტაძემ. ღონისძიება სასოფლო-სამეურნეო ინოვაციებისა და კვლევების გლობალური ფორუმისა (GFAR) და ახლო აღმოსავლეთისა და ჩრდილოეთ აფრიკის სასოფლო-სამეურნეო სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტების ასოციაციის (AARINENA) ორგანიზებით ჩატარდა.

        ფასილიტატორი გახლდათ დოქტორი ბოტირ დოსოვი CACAARI-ის აღმასრულებელი მდივანი, GNC და GFAiR კოორდინატორი.

       ძირითადი მომხსენებელი თურქეთის წარმომადგენელი,  GNC -ის კოორდინატორი დოქტორი დიდემ კოკდენი.

        შეხვედრაზე წარმოდგენილი იქნა გლობალური ეროვნული სასოფლო-სამეურნეო კვლევითი ინსტიტუტების კონსორციუმის კონგრესის (GNC) წესდება და საქმიანობის ძირითადი მიმართულებები. აღსანიშნავია, რომ საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემია აღნიშნული კონსორციუმის წევრია, ხოლო კონგრესში მას აკადემიკოსი ანატოლი გიორგაძე და დოქტორი ირინე ბახტაძე წარმოადგენენ.

       GNC (Global NARS Consortium / გლობალური ეროვნული სასოფლო-სამეურნეო კვლევითი ინსტიტუტების კონსორციუმი) არის საერთაშორისო პლატფორმა, რომელიც აერთიანებს სხვადასხვა ქვეყნის სოფლის მეურნეობის ეროვნულ სამეცნიერო-კვლევით სისტემებსა და ინსტიტუტებს (NARS). იგი ოფიციალურად დაფუძნდა სასოფლო-სამეურნეო ინოვაციებისა და კვლევების გლობალური ფორუმის (GFAiR) ეგიდით, რეგიონული ასოციაციების (მათ შორის ახლო აღმოსავლეთის, აფრიკის, აზიისა და კავკასიის გაერთიანებების) მიერ ხელმოწერილი დეკლარაციის საფუძველზე. ამ ორგანიზაციის არსი და ძირითადი ფუნქციები შემდეგ მიმართულებებად იყოფა:

ეროვნული ინსტიტუტების გაძლიერება: ორგანიზაცია ეხმარება განვითარებად ქვეყნებსა და რეგიონებს, რათა მათმა ადგილობრივმა სასოფლო-სამეურნეო კვლევითმა ცენტრებმა (როგორიცაა, მაგალითად, საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემია) საერთაშორისო დონეზე ჰქონდეთ ხმის უფლება და მეტი ჩართულობა.

გლობალური თანამშრომლობა და ცოდნის გაზიარება: GNC ქმნის ერთგვარ ხიდს მკვლევრებს შორის. იგი ხელს უწყობს „სამხრეთ-სამხრეთის თანამშრომლობას“ (South-South collaboration), რაც ნიშნავს, რომ ერთ ქვეყანაში მიღწეული სამეცნიერო წარმატება ან ინოვაცია მარტივად ზიარდება და გამოიყენება სხვა პარტნიორ ქვეყნებშიც.

რესურსებისა და ინვესტიციების მობილიზება: კონსორციუმი მუშაობს საერთაშორისო დონორებთან, ფონდებთან (მაგ. IFAD, ევროკომისია) და კვლევით ორგანიზაციებთან (CGIAR), რათა მოიზიდოს ფინანსური და ტექნიკური რესურსები აგრო-სექტორში ინოვაციების დასანერგად.

გლობალურ გამოწვევებთან ბრძოლა: ორგანიზაციის მთავარი სტრატეგიული მიზანია მეცნიერული მიდგომებით უპასუხოს ისეთ კრიტიკულ გამოწვევებს, როგორიცაა კლიმატის ცვლილება, ნიადაგის დეგრადაცია, სურსათის უსაფრთხოება და ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნება. მოკლედ რომ ვთქვათ, GNC არის მსოფლიო აგრარული მეცნიერების ერთგვარი გლობალური ქსელი, რომლის წევრობაც საქართველოს აძლევს შანსს, პირდაპირი წვდომა ჰქონდეს თანამედროვე აგრო-ტექნოლოგიებზე, სტანდარტებსა და საერთაშორისო ფონდებზე.

       შეხვედრაზე განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმო „სოფლის მეურნეობის კვლევის ხარისხის, შედარებადობისა და გავლენის“ (AR-QCI) ფლაგმანურ ინიციატივას. აღნიშნული პროექტი მიზნად ისახავს ნებაყოფლობითი ჩარჩოს შექმნას, რომელიც ხელს შეუწყობს სოფლის მეურნეობის კვლევის ეროვნულ სისტემებს საერთაშორისო მიდგომების, სტანდარტებისა და მეთოდოლოგიების ეფექტიანად დანერგვაში. ინიციატივის მთავარი ამოცანაა კვლევების მართებული დაგეგმვა, მათი ხარისხის შეფასება და მიღებული შედეგების პრაქტიკული სარგებლის დემონსტრირება ფერმერებისთვის, დარგობრივი პოლიტიკის შემუშავებისთვის, ინვესტიციებისა და მდგრადი განვითარებისთვის.

      აღნიშნულ კონსულტაციაში მონაწილეობა მნიშვნელოვანი იყო ინიციატივის კონცეფციის ადრეულ ეტაპზე გასაანალიზებლად, მისი პოტენციური პრაქტიკული ღირებულების შესაფასებლად და ცენტრალური აზიისა და კავკასიის რეგიონის ქვეყნებს შორის მომავალი თანამშრომლობის პერსპექტიული მიმართულებების იდენტიფიცირებისთვის.

      საერთაშორისო ონლაინ შეხვედრაში მონაწილეობდა 35 მეცნიერი შემდეგი ქვეყნებიდან: არაბთა გაერთიანებული საემიროები, სირია, თურქეთი, იორდანია, მაროკო, ერაყი, ქუვეითი, ლიბანი, ომანი, სომხეთი, საქართველო, ყაზახეთი, ყირგიზეთის რესპუბლიკა, ტაჯიკეთი, უზბეკეთი და უგანდა. ისინი წარმოადგენდენენ სხვადსხავა სამეცნიერო-კვლევითი ორგანიზაციებს. კონსულტაციის დასასრულს მონაწილეები შეთანხმდნენ მომდევნო სამუშაო შეხვედრის უახლოეს პერიოდში გამართვაზე.

საქართველოს მთავრობამ ინოვაციური სტარტაპის სტატუსი მიანიჭა შპს ფიტოტესტერს, რომლის დამფუძნებელია აკადემიის ელექტრიფიკაციისა და ავტომატიზაციის მიმართულების კოორდინატორი, პროფესორი თამაზ ბიჭიაშვილი

 საქართველოს მთავრობის გადაწყვეტილებით, ინოვაციური სტარტაპის სტატუსი კიდევ ერთ ქართულ სტარტაპს - შპს ფიტოტესტერს მიენიჭა, რომელიც მის მფლობელობაში არსებულ პატენტებზე დაყრდნობით აწარმოებს ინოვაციურ აგროტექნოლოგიურ პროდუქტს, კერძოდ კი მემცენარეობის ციფრული ტრანსფორმაციის სამკომპონენტიან სისტემას. საქართველოს ინოვაციებისა და ტექნოლოგიების სააგენტოს 2026 წლის 6 ივლისის ინფორმაციით, აღნიშნული სტატუსით ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს „ტექნოლოგიების ტრანსფერის პროგრამის“ ფარგლებში 16 კომპანია სარგებლობს. სააგენტოს მხარდამჭერი მექანიზმი საგადასახადო შეღავათებს ითვალისწინებს და სტატუსის მინიჭებიდან სამი წლის განმავლობაში მოქმედებს 0%-იანი საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთი. აღნიშნული ინიციატივის მთავარი მიზანია, შეამსუბუქოს ფინანსური ტვირთი ადრეული ეტაპის სტარტაპებისათვის, იმ პერიოდში, როდესაც კომპანიები ჯერ კიდევ არ გამოიმუშავებენ საკმარის საოპერაციო შემოსავალს, თუმცა აქტიურად ახორციელებენ ინვესტიციებს ადამიანურ კაპიტალსა და ტექნოლოგიურ განვითარებაში. ინოვაციური სტარტაპის სტატუსს მოიპოვებენ ის სტარტაპები, რომლებიც ქმნიან ახალ ან მნიშვნელოვნად გაუმჯობესებულ პროდუქტს, პროცესს ან მომსახურებას.

აღსანიშნავია, რომ შპს ფიტოტესტერის ინოვაციური მიღწევები განხილული და მოწონებული იქნა საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერენათა აკადემიის პრეზიდიუმის მიერ. სისტემამ უკვე საზღვარგარეთის აგრობიზნესის წარმომადგენლების ყურადღება მიიპყრო. კერძოდ, 2025 წლის ივნისში, ამ ინოვაციური მოწყობილობის  შემქმნელი და მწარმოებელი, საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიის ელექტრიფიკაციისა და ავტომატიზაციის მიმართულების კოორდინატორი, პროფესორი თამაზ ბიჭიაშვილი ტექნოლოგიის ტესტირების მიზნით დანიაში იმყოფებოდა, სადაც ხელსაწყომ წარმატებით გაიარა აპრობაცია ადგილობრივ ფერმერებთან.

    2026 წლის 30 ივნისს საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის სხდომათა დარბაზში გაიმართა საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ბუნებრივი კატასტროფების სამეცნიერო პრობლემების შემსწავლელი კომისიის სხდომა.

სხდომაზე მოხსენებით წარდგა დიდი ბრიტანეთის (უელსი) კომპანია United Concrete Canvas-ის ტექნიკური დირექტორი ილდარ იამალიევი, რომელმაც წარმოადგინა პრეზენტაცია თემაზე: „ეროზიულ-ღვარცოფული და წყალდიდობების საწინააღმდეგო ინოვაციური ღონისძიებები“.

ღონისძიებას ესწრებოდნენ საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის პრეზიდიუმისა და ბუნებრივი კატასტროფების სამეცნიერო პრობლემების შემსწავლელი კომისიის წევრები. საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიიდან სხდომაში მონაწილეობდა გარემოს დაცვისა და სატყეო საქმის მეცნიერებათა განყოფილების აკადემიკოს-მდივანი, აკადემიკოსი ლ. დოლიძე.

სხდომა მისასალმებელი სიტყვით გახსნა საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ბუნებრივი კატასტროფების სამეცნიერო პრობლემების შემსწავლელი კომისიის თავმჯდომარემ, აკადემიკოსმა გ. გავარდაშვილმა, რომელმაც მისალმების შემდეგ   სიტყვა მომხსენებელს გადასცა.

პრეზენტაციაში ილდარ იამალიევმა ყურადღება გაამახვილა კლიმატის ცვლილების ფონზე საქართველოში, განსაკუთრებით მთისა და მთისწინა ლანდშაფტებში, წერტილოვანი თავსხმა წვიმების შედეგად წყალდიდობებისა და წყალმოვარდნების გახშირებულ შემთხვევებზე. მისი განმარტებით, ინტენსიური ნალექების დროს მთის ფერდობებზე სწრაფად ფორმირდება ზედაპირული ჩამონადენი, რომელიც დაურეგულირებელი მდინარეებისა და ხევების კალაპოტებში ძლიერდება და მნიშვნელოვნად აჩქარებს ეროზიული და ღვარცოფული პროცესების განვითარებას. აღნიშნულ პროცესებს თან ახლავს ნიადაგის ზედაპირის დეფორმაცია, ნიადაგ-გრუნტის ნაწილაკების ინტენსიური ტრანსპორტირება და საბოლოოდ ნიადაგის დეგრადაცია.

მომხსენებელმა წარმოადგინა თანამედროვე საინჟინრო გადაწყვეტა — სხვადასხვა ზომისა და სისქის ბეტონის ელასტიკური ხალიჩები (Concrete Canvas), რომლებიც ზედაპირზე გაშლისა და წყლით გააქტიურების შემდეგ იძენენ ბეტონის სიმტკიცეს და ზუსტად ერგებიან მდინარის კალაპოტის, ხევის ან მთის ფერდობის რელიეფს. აღინიშნა, რომ წარმოდგენილმა ტექნოლოგიამ ფართო პრაქტიკული გამოყენება უკვე მოიპოვა დიდი ბრიტანეთის გაერთიანებულ სამეფოში, მათ შორის უელსში, სადაც წარმატებით გამოიყენება ეროზიის, ღვარცოფებისა და წყალდიდობების საწინააღმდეგო ღონისძიებებში.

როგორც მომხსენებელმა აღნიშნა, ბეტონის ელასტიკური ხალიჩების გამოყენებას მნიშვნელოვანი პერსპექტივა აქვს საქართველოშიც. მათი გამოყენება შესაძლებელია სატრანსპორტო და ენერგეტიკული დერეფნების უსაფრთხოების უზრუნველყოფის, მთიან რეგიონებში ტურისტული ინფრასტრუქტურისა და კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების დაცვის, მელიორაციის სისტემების (ირიგაციისა და სადრენაჟო ქსელების), წყალმომარაგების, ჰიდროტექნიკური და სამოქალაქო მშენებლობის, აგრეთვე სხვა საინჟინრო მიმართულებებით.

ხაზი გაესვა იმ გარემოებასაც, რომ აღნიშნული ტექნოლოგია გამოირჩევა მაღალი ტექნიკურ-ეკონომიკური ეფექტიანობით. კერძოდ, ბეტონის ელასტიკური ხალიჩების გამოყენება არ საჭიროებს რელიეფის წინასწარ მომზადებას, გამოირჩევა მაღალი საიმედოობით, ამცირებს სამშენებლო სამუშაოების ხანგრძლივობასა და ხარჯებს, რაც მნიშვნელოვნად ზრდის მისი პრაქტიკული დანერგვის ეფექტიანობას.

სხდომის დასასრულს საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ბუნებრივი კატასტროფების სამეცნიერო პრობლემების შემსწავლელი კომისიის თავმჯდომარემ, აკადემიკოსმა გ. გავარდაშვილმა შეაჯამა განხილული საკითხები, მომხსენებელს მადლობა გადაუხადა საინტერესო და აქტუალური მოხსენებისთვის, ხოლო დამსწრე საზოგადოებას — სხდომაში მონაწილეობისთვის.